Каспийдаги савдо кемага ҳужумдан сўнг Эрон Украинага жавоб ваъда қилди

Каспий денгизида Эрон савдо кемасига зарба берилгани ҳақидаги хабар Теҳрон ва Киев ўртасида янги кескинликни келтириб чиқарди. Эрон расмийлари ҳужум оқибатлари «жавобсиз қолмаслиги»ни билдирган бўлса, Украина Каспийда Эрон билан боғлиқ ҳарбий юк ташишда ишлатилган кемалар нишонга олинганини маълум қилди.

Бироқ ҳозирча муҳим савол очиқ қолмоқда: Украина президенти тилга олган нишонлар орасида айнан Теҳрон ҳужумга учраганини айтган савдо кемаси бўлгани мустақил равишда тасдиқланган эмас.

Эрон парламентидан кескин огоҳлантириш

Эрон парламенти раисининг биринчи ўринбосари Али Никазод 26 июль куни Украина томонига огоҳлантириш билан чиқди.

Унинг таъкидлашича, Эрон ўз ҳудудий яхлитлигини ҳимоя қилиш ҳуқуқидан фойдаланади. Мамлакатга қарши зарба йўлланган ҳар қандай нуқта Эрон қуролли кучлари учун қонуний нишон сифатида кўриб чиқилиши мумкин.

«Украина ҳукуматининг ўйланмаган ҳаракати жавобсиз қолмайди», — деди Али Никазод.

Шу билан бирга, мазкур баёнот ҳозирча амалга оширилиши белгиланган расмий ҳарбий операция ёки зарба бериш ҳақидаги буйруқ эмас. Бу Эрон парламенти юқори мартабали вакилининг сиёсий огоҳлантириши ҳисобланади.

Кемада бир киши ҳалок бўлгани айтилди

Эрон Ташқи ишлар вазирлиги маълумотига кўра, ҳужум 25 июль куни эрта тонгда Каспий денгизидаги Эрон савдо кемасида портлашни келтириб чиқарган.

Теҳрон билдирган дастлабки маълумотларга кўра:

• бир нафар денгизчи ҳалок бўлган;

• яна бир экипаж аъзоси жароҳатланган;

• кеманинг ўзига зарар етган.

Эрон ҳодисани «тажовуз ҳаракати» ва БМТ Низомининг куч ишлатишни тақиқловчи меъёрларига зид деб баҳолади. Кема номи, зарба берилган аниқ жой ва етказилган зарар кўлами ҳақида тўлиқ маълумот эълон қилинмаган.

Украина дипломати ТИВга чақирилди

Ҳодисадан кейин Украинанинг Теҳрондаги муваққат ишлар вакили Эрон Ташқи ишлар вазирлигига чақирилди. Унга расмий норозилик билдирилиб, ҳужум «душманона ва жиноий ҳаракат» сифатида баҳоланган.

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчий Европа Иттифоқи ташқи сиёсат раҳбари Кая Каллас билан суҳбатда БМТ Хавфсизлик Кенгаши ва Европа давлатларини воқеага қатъий муносабат билдиришга чақирган.

Бироқ ҳозирча Теҳрон БМТ Хавфсизлик Кенгашига алоҳида расмий шикоят хати киритгани очиқ манбаларда тасдиқланган эмас. Маълум бўлгани — Эрон халқаро тузилмалардан Украина ва уни қўллаб-қувватлаётган томонларни жавобгарликка тортишни талаб қилмоқда.

Зеленский зарбалар ҳақида нима деди?

Украина президенти Владимир Зеленский Каспий денгизида узоқ масофали зарбалар орқали «жуда кучли натижалар» қайд этилганини билдирди.

Унинг сўзларига кўра, нишонлар орасида:

• Россия ҳарбий кемаси;

• Эрон иштирокида ҳарбий юк ташишда ишлатилган кемалар;

• Россиянинг Каспийдаги айрим логистика объектлари бўлган.

Зеленский кемаларнинг номларини келтирмаган ва Эрон савдо кемасида инсон ҳалок бўлгани ҳақида алоҳида изоҳ бермаган. Шу сабаб Киев баёноти Эрон билдирган барча тафсилотларни тўлиқ тасдиқламайди.

Украина Хавфсизлик хизмати эса «Port Olya 2» ва «Begey» кемалари Россия ҳамда Эрон ўртасида ҳарбий юк ташишда ишлатилганини даъво қилди. Ушбу маълумотлар ҳам ҳозирча мустақил равишда тўлиқ текширилган эмас.

Каспий янги ҳарбий фронтга айланяптими?

Каспий денгизи Россия ва Эрон ўртасидаги муҳим савдо ҳамда логистика йўналишларидан бири ҳисобланади. Украина томони Москва Эронда ишлаб чиқилган дронлар ва бошқа ҳарбий маҳсулотларни ушбу йўналиш орқали олаётганини айтиб келади.

Теҳрон эса Россия–Украина урушида бевосита иштирок этмаганини таъкидламоқда. Ғарб давлатлари ва Украина расмийлари эса Эрон Россияга дронлар ва уларни ишлаб чиқариш технологияларини етказиб берганини даъво қилади.

Каспийдаги сўнгги зарба бу қарама-қаршилик денгизнинг ўзига ҳам кўчаётганини кўрсатди. Эроннинг шимолий портлари халқаро санкциялар ва жанубий денгиз йўлларидаги хавфлар ортиб бораётган шароитда янада муҳим аҳамият касб этган.

Эрон Украинага зарба бериши мумкинми?

Али Никазоднинг баёноти ҳарбий жавоб эҳтимолини очиқ қолдирди. Аммо Эрон ҳукумати Украинага қарши аниқ зарба режаси, нишонлар рўйхати ёки операция муддатини эълон қилгани йўқ.

Теҳрон олдида ҳозир бир нечта йўл мавжуд:

• дипломатик босимни кучайтириш;

• халқаро ташкилотлар орқали Украинага қарши чора талаб қилиш;

• Россия билан ҳарбий ҳамкорликни кенгайтириш;

• ёки бевосита жавоб чорасини кўриб чиқиш.

Ҳар қандай тўғридан-тўғри ҳарбий жавоб Россия–Украина уруши билан Яқин Шарқдаги можароларни янада чамбарчас боғлаб, кескинликни янги босқичга олиб чиқиши мумкин.

Каспийдаги портлаш энди шунчаки битта кемага қилинган ҳужум эмас. У Теҳрон ва Киев муносабатларини очиқ қарама-қаршилик чегарасига олиб келган воқеага айланмоқда. Асосий савол эса ҳали жавобсиз: Эроннинг огоҳлантириши дипломатик босим билан чекланадими ёки ортидан амалий ҳарбий ҳаракат келадими?