Коинотдаги хавфга қарши кураш: Хитой фазовий чиқиндиларни кузатувчи илк сунъий йўлдошлар туркумини ишга туширди

Хитой коинотдаги хавфсизликни таъминлаш ва орбитани турли чиқиндилардан тозалаш йўлида муҳим қадам ташлади. Мамлакат коинотдаги чиқиндиларни мониторинг қилишга ихтисослашган дунёдаги илк тижорий сунъий йўлдошлар туркуми — Ганде лойиҳасини амалга оширишни бошлади. Ушбу лойиҳанинг биринчи аппарати Лижиан-1 ракетаси ёрдамида мамлакат шимоли-ғарбидаги космодромдан муваффақиятли учирилди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, мазкур улкан лойиҳа Пекиннинг АТмото Течнологй хусусий аэрокосмик компанияси томонидан ишлаб чиқилган. Режага кўра, 2030-йилга қадар орбитага жами 120 та сунъий йўлдош чиқарилади. Ушбу тармоқ паст, ўрта ва юқори орбиталардаги объектларни туну кун кузатиб бориш имкониятини беради. Бу эса коинотдаги фаол аппаратларнинг хавфсизлигини таъминлашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга.

Сунъий интеллект ва автоном бошқарув

Лойиҳа уч босқичда амалга оширилади. Ҳозирда бошланган биринчи босқич — LX630 деб номланиб, у 14 та сунъий йўлдошни ўз ичига олади. Ушбу аппаратлар коинотдаги объектларни кузатиш ва уларнинг батафсил каталогини тузиш билан шуғулланади. Биринчи учирилган сунъий йўлдош ўзига хос технологик ютуқ бўлиб, у сунъий интеллект (AI) билан жиҳозланган борт компьютерига эга.

Ушбу AI тизими аппаратга Ер билан доимий алоқа ўрнатмасдан туриб, нишонларни тезкор кузатиш, мониторинг қилиш ва фавқулодда вазиятларда мустақил қарор қабул қилиш имконини беради. Шунингдек, аппарат ўз орбитасини ўзгартириш тизими билан таъминланган бўлиб, бу унга коинотдаги бошқа объектларга яқинлашиш ва мураккаб маневрларни бажариш имкониятини тақдим этади.

Коинотдаги "кўринмас" хавф кўлами

Мутахассисларнинг таъкидлашича, бундай тизимларга эҳтиёж коинотга учирилаётган ракеталар сони ортиши билан кескин ошиб бормоқда. Хитой ОАВларининг хабар беришича, ҳозирда орбитада ўлчами 1 сантиметрдан катта бўлган бир миллиондан ортиқ чиқинди бўлаклари мавжуд. Ушбу бўлаклар сониясига қарийб 7,9 километр тезликда ҳаракатланади ва ҳар қандай сунъий йўлдош ёки коинот станцияси билан тўқнашганда ҳалокатли оқибатларга олиб келиши мумкин.

Лойиҳанинг кейинги босқичлари янада мураккаб вазифаларни ўз ичига олади:

• Иккинчи босқичда юқори аниқликдаги камералар ва электромагнит датчиклар билан жиҳозланган 36 та сунъий йўлдош ишга туширилади;
• Учинчи босқичда эса объектларни таниш ва уларнинг ҳаракатини таҳлил қилувчи яна 70 та ақлли аппарат орбитага чиқарилади.

Ганде лойиҳасининг тўлиқ ишга туширилиши Хитойнинг коинотдаги ҳаракатни назорат қилиш ва орбитал хавфсизликни бошқариш имкониятларини янги босқичга олиб чиқади. Бу каби хусусий ташаббуслар нафақат илмий, балки халқаро тижорий космик парвозлар хавфсизлиги учун ҳам пойдевор бўлиб хизмат қилади.