«Ўқишдан ҳайдаладими?!»: Покистонда афғон талабалари атрофида шов-шувли можаро...

Марказий ва Жанубий Осиё минтақасида инсон ҳуқуқлари, аёллар таълими ва юзлаб ёшларнинг тақдири қил устида қолган улкан гуманитар инқироз юзага келди. Покистон Тиббиёт ва стоматология кенгаши (PMDC) мамлакат олийгоҳларида таҳсил олаётган афғонистонлик бўлажак шифокорларни зудлик билан университетлардан чиқариб юбориш ва Афғонистонга депортация қилиш тўғрисида кескин директива қабул қилди. Бироқ бу қарорга қарши бош кўтарган афғон талабалари, айниқса, ватанида олий таълим олиш ҳуқуқидан бутунлай маҳрум этилган талаба қизлар Лоҳур Олий судига мурожаат қилиб, ўз келажаги учун курашга киришди. 2026 йил 10 сентябрь куни суд органлари ҳайдалиш жараёнини вақтинча тўхтатиб қўйди. «Al Jazeera» нашри эълон қилган бу драма минтақада тиббиёт кадрлари етишмаётган бир пайтда нега авжига чиқди ва бюрократик тўқнашув ортида кимлар турибди?

PMDC директиваси ва ноқонунийлик даъвоси: 200 дан ортиқ талаба хавф остида

Покистон тиббиёт регулятори томонидан эълон қилинган талаблар бир нечта баҳсли нуқталарни қамраб олади:

• «Фақат 22 нафари қонуний»: Регулятор мамлакатдаги тиббиёт олийгоҳларида ўқиётган 200 дан ортиқ афғонистонлик талабадан фақат 22 нафаригина PMDC’да расмий рўйхатдан ўтганини рўкач қилмоқда;

• Ноқонуний мақом айблови: Қолган барча талабаларнинг таълим даргоҳлари ва ётоқхоналарда бўлиши расман ноқонуний деб топилиб, уларга мамлакатни тарк этиш буйруғи берилди;

• Стипендия дастури баҳонаси: Талабалар Покистон ҳукуматининг расмий «Allama Iqbal» давлат гранти орқали ўқишга қабул қилинганини ва ҳужжатларни расмийлаштириш билан талабаларнинг ўзлари эмас, балки университетлар маъмурияти шуғулланиши шарт бўлганини билдирмоқда.

ТИВ ва университетлар тўқнашуви: Идоралараро парокандалик

Мазкур муаммо бўйича расмий Исломобод ичидаги қарашлар ҳам кескин иккига бўлинди:

• Покистон ТИВ баёноти: Ташқи ишлар вазирлиги амалдаги визага эга ва аккредитациядан ўтган дастурларга қабул қилинган афғон талабалари мамлакатда қолиб, таҳсилни давом эттириши мумкинлигини очиқлади;

• Маҳаллий босимнинг давом этиши: Вазирлик позициясига қарамай, PMDC ва жойлардаги олийгоҳ раҳбарияти талабаларни ётоқхоналардан чиқариш ва ўқишдан четлатиш бўйича босимни тўхтатмади;

• Икки ўт орасидаги ёшлар: Дипломатик рухсат ва тиббий кенгашнинг тақиқлари орасида қолган талабалар ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг ягона йўли сифатида судга бош урди.

Лоҳур судининг бурилиш қарори: Афғон қизлари учун нажот нури

Афғонистонлик талабалар томонидан киритилган даъво аризаси бўйича Лоҳур Олий суди ҳал қилувчи қадам ташлади:

• Директива тўхтатилди: 2026 йил 10 сентябрь куни Лоҳур Олий суди PMDC кўрсатмасининг ижросини вақтинча тўхтатди;

• Ҳайдашга қатъий тақиқ: Суд навбатдаги мажлисга қадар университетларга даъвогар талабаларни ўқишдан четлатиш ёки ҳайдашни қатъиян ман этди;

• Қизлар учун ҳаёт-мамот масаласи: Бу қарор айниқса афғонистонлик талаба қизлар учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга — чунки «Толибон» бошқарувидаги Афғонистонда аёлларнинг олий таълим олишига бутунлай тақиқ қўйилган бўлиб, ортга қайтиш улар учун шифокор бўлиш орзуси ва эркин ҳаётини бутунлай йўқотишни англатади;

• Вақтинчалик нажот: Суднинг қарори ҳозирча вақтинчалик бўлиб, якуний ҳукм чиққунга қадар юзлаб ёшларнинг тақдири ноаниқлигича қолмоқда.

Покистондаги ушбу можаро бюрократик расмиятчилик ва сиёсий келишмовчиликлар инсонларнинг, айниқса, илм олишдан бошқа орзуси бўлмаган ожиза талаба қизларнинг тақдирини қандай хавф остига қўйиши мумкинлигини кўрсатди. Лоҳур судининг якуний қарори нафақат 200 нафар талабанинг, балки бутун минтақавий гуманитар алоқаларнинг синови бўлади.

Сизнингча, Покистон ҳукумати ўз стипендияси орқали ўқишга қабул қилинган афғон талабаларига, айниқса, ватанида таълим олиш имконидан маҳрум бўлган қизларга олийгоҳларни битириш учун тўлиқ имконият бериши шарт эмасми? Лоҳур суди бу ишда инсонпарварлик позициясини узил-кесил ҳимоя қила оладими? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва қўшни минтақадаги муҳим инсон ҳуқуқлари муаммоси таҳлилини дўстларингизга улашинг!