Яман ҳусийлари Перим оролини эгаллаб олди — Саудия нефти қамалда, Адан қулаши мумкин!

Яқин Шарқдаги кескинлик бутун глобал иқтисодиёт ва денгиз савдосини ларзага солувчи энг хавфли нуқтага етди. Эрон томонидан қўллаб-қувватланаётган Яманнинг «Ансоруллоҳ» (ҳусийлар) ҳаракати Баб ал-Мандаб бўғозининг қоқ марказида жойлашган стратегик Перим (Майюн) вулқон оролини тўлиқ ўз назоратига олди. Британиянинг нуфузли «The Guardian» нашри хабарига кўра, БМТ томонидан тан олинган Адан ҳукумати кучларининг кетма-кет мағлубиятга учраши ва стратегик Моҳа портининг бой берилиши ортидан ҳусийлар жаҳон юк ташувларининг бош қон томирини амалда ўз қўлига олди. Энг хавотирлиси, Саудия Арабистонининг АҚШдан ҳаво зарбалари беришни сўраб қилган илтимосларига қарамай, Дональд Трамп Яманда ҳарбий амалиёт бошлаш ниятида эмас. Хўш, Перим оролининг бой берилиши нега ҳалокатли ҳисобланади, Эрон ва ҳусийлар глобал нефть оқимини қандай назорат қилмоқда ва эндиликда Яманнинг муваққат пойтахти Адан шаҳри ҳам қўлдан кетадими?

Дунё савдосининг 12 фоизи хавф остида: Перим оролининг стратегик аҳамияти

«The Guardian» таҳлилига кўра, мазкур оролнинг қўлдан кетиши глобал логистикани тубдан издан чиқаради:

• Бўғознинг энг тор нуқтаси: Перим ороли Қизил денгиз ва Сувайш канали орқали Осиёни Европа билан боғловчи Баб ал-Мандаб бўғозининг энг тор қисмини иккига бўлиб туради;

• Денгиз йўлларининг мутлақ назорати: Оролни қўлга киритиш ҳусийларга бўғоздан ўтувчи ҳар бир кема, танкер ва ҳарбий флотни тўғридан-тўғри кўз остига олиш ва нишонга олиш имконини беради;

• Саудия нефти учун қақшатқич зарба: Эрон Ҳурмуз бўғозида кемаларга босим ўтказаётган бир пайтда, Саудия Арабистони ўз хомашёсини экспорт қилишда Қизил денгиз ва Баб ал-Мандабга ҳаётий даражада қарам бўлиб қолган эди;

• Глобал товарларнинг 12 фоизи: Дунё бўйича жами денгиз орқали ташиладиган тижорий юкларнинг қарийб 12 фоизи айнан шу бўғоз орқали ўтади ва унинг ёпилиши жаҳон бозорида нарх-навонинг кескин сакрашига сабаб бўлади.

Адан ҳукуматининг ҳалокатли чекиниши ва Аданнинг қулаш хавфи

Ғарбий соҳилдаги сўнгги драматик жараёнлар коалиция кучларининг бутунлай парокандаликка юз тутганини кўрсатмоқда:

• Моҳа порти бой берилди: Пайшанба куни стратегик Моҳа порт шаҳри ҳусийлар қўлига ўтди, бу эса фронтнинг тўлиқ ёрилишига олиб келди;

• Ҳукумат кучларининг чекиниши: БМТ қўллаб-қувватлаётган Яман ҳукумати бўлинмалари навбатдаги қақшатқич зарбалар остида Перим оролини ташлаб қочишга мажбур бўлди;

• Пойтахт Адан нишонда: Ғарб пойтахтларида ҳусийлар назоратида бўлмаган вилоятлардаги сиёсий низолар ва фронтнинг тезкор қулаши сабабли, яқин кунларда ҳатто расмий ҳукумат жойлашган пойтахт Адан шаҳри ҳам ҳусийлар қўлига ўтиб кетиши мумкинлигидан жиддий хавотир бошланди.

Эрон ва ҳусийларнинг қўшма чангали: Трампнинг сукунати нимани англатади?

Мазкур воқелик Яқин Шарқдаги анти-ғарб кучларининг мислсиз даражада кучайганини кўрсатмоқда:

• Икки бўғоз — битта тузоқ: Ҳурмуз бўғозининг Эрон, Баб ал-Мандабнинг эса ҳусийлар назоратига ўтиши Теҳрон ва унинг иттифоқчиларига жаҳон энергетика ресурслари таъминотини исталган вақтда тўхтатиб қўйиш дастагини бермоқда;

• Трамп зарба беришни истамаяпти: Британия дипломатик манбаларининг тасдиқлашича, Саудия Арабистонининг шахсий илтимослари ва ёлворишларига қарамай, Дональд Трамп Ямандаги ҳусийлар позицияларига қарши бомбардимон буйруғини беришни режалаштирмаяпти;

• Саудиянинг геосиёсий яккаланиши: Вашингтоннинг янги фронт очмаслик қарори Ар-Риёдни мураккаб ва ҳимоясиз аҳволда қолдирмоқда.

Перим оролининг эгалланиши шунчаки маҳаллий ғалаба эмас, балки Сувайш канали орқали ўтувчи барча тижорат кемаларини сунъий қамал остига олиш демакдир. Бу эса яқин ҳафталарда халқаро ёнилғи бозорида янги нарх портлашлари ва логистика инқирози муқаррар эканидан дарак бермоқда.

Сизнингча, Дональд Трамп Саудия илтимосини четга суриб, ҳусийларга қарши зарба бермасликда давом этса, Баб ал-Мандаб бўғози ва Адан шаҳри бутунлай қўлдан кетадими? Ҳусийлар ва Эроннинг глобал нефть йўлларини ўз назоратига олиши дунё иқтисодиётига қандай оқибатларни олиб келади? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Яқин Шарқдаги ушбу тарихий геосиёсий бурилиш таҳлилини барча таҳлил ихлосмандларига улашинг!