АЭС қувватининг ярмини Google олиб қўядими?: Финляндияда электр танқислиги хавфи

Европанинг энг ривожланган мамлакатларидан бири бўлган Финляндияда жаҳон технология гиганти Google’нинг улкан сармоявий режаси кенг кўламли энергетик ва ижтимоий можарони келтириб чиқарди. Google сунъий интеллект (AI) инфратузилмасини кенгайтириш учун мамлакат иқтисодиётига 13 миллиард доллар инвестиция киритишини ва «Ловииса» атом электр станцияси ишлаб чиқарадиган электр энергиясининг нақ ярмигача бўлган қисмини 22 йилга сотиб олиш бўйича битим тузганини эълон қилди. Бироқ бу янгилик фин жамиятида олқишлар билан эмас, балки оммавий хавотир билан кутиб олинди: аҳоли ва корхоналарга ток етадими, тарифлар осмонга сакраб кетмайдими? Мамлакатдаги етакчи сиёсий партиялар ҳукуматдан шошилинч чекловлар жорий этишни талаб қилиб чиқди. Хўш, Google’нинг сунъий интеллект иштаҳаси бутун бошли давлатни энергия инқирозига олиб келиши мумкинми, мухолифат нимадан бонг урмоқда ва бош вазир Петтери Орпо вазиятни қандай оқламоқда?

$13 миллиард ва АЭСнинг ярми: Google’нинг улкан шартномаси

Reuters хабарига кўра, технологик гигант ва энергетика тизими ўртасидаги келишув мислсиз кўламга эга:

• 13 миллиард долларлик сармоя: Google сунъий интеллект алгоритмларини қўллаб-қувватловчи замонавий маълумотларни қайта ишлаш марказларини (ЦОД) қуриш учун рекорд даражадаги маблағ ажратмоқда;

• 22 йиллик узоқ муддатли битим: Келишув шартларига мувофиқ, компания Финляндиянинг йирик «Ловииса» атом электр станцияси ишлаб чиқарадиган умумий қувватнинг 50 фоизигача бўлган ҳажмини тўғридан-тўғри ўз дата-марказлари эҳтиёжига йўналтиради;

• Сунъий интеллектнинг чексиз энергетик «очлиги»: Замонавий нейротармоқларни ўқитиш ва ишлатиш ҳаддан ташқари катта электр ресурсини талаб қилмоқда ва Google Финляндиянинг совуқ иқлими ҳамда яшил АЭС қувватларини бунга энг қулай майдон деб топди.

«Халққа энергия етадими?»: Мухолифатнинг кескин қаршилиги ва миллий хавфсизлик бонги

Бундай улкан қувватнинг битта корпорацияга бериб юборилиши сайловолди кампаниясини ўтказаётган сиёсий кучларнинг кескин норозилигига сабаб бўлди:

• Рухсатномалар тизимини жорий этиш талаби: «Марказ партияси» етакчиси Антти Кайкконен бутун мамлакат бўйлаб дата-марказларга рухсат беришнинг ягона миллий тизимини яратиш шартлигини билдириб, «Ҳозирда ҳеч ким вазиятни яхлит баҳоламаяпти», дея Reuters’га огоҳлантириш берди;

• Электр дефицити ва нарх портлаши: Социал-демократлар партияси депутати Ниина Мальм бу масалани бевосита миллий ва ички хавфсизлик билан боғлади: «Одамларда етарли энергия бўлиши ва унинг нархи ҳамёнбоп қолиши ҳаётий муҳимдир»;

• Маҳаллий бизнес ва аҳоли хавотири: Миллиардлаб киловатт токни Google тортиб олган шароитда, қишнинг совуқ кунларида оддий уйлар ва заводлар учун электр энергияси қимматлашиб, танқислик келиб чиқиши мумкинлиги таъкидланмоқда.

Ҳукуматнинг мудофааси: Иқтисодий туртки ва қатъий назорат ваъдаси

Юзага келган ички сиёсий босимга жавобан Финляндия Бош вазири Петтери Орпо ҳукумат режасини ёқлаб чиқди:

• Иқтисодиёт учун кучли импулс: Ҳукумат раҳбари $13 миллиардлик лойиҳа миллий иқтисодиётни ривожлантириш ва юқори технологияли иш ўринларини яратиш учун янги нафас бўлишини қайд этди;

• «Тарифлар назорат остида қолади»: Орпо жамоатчиликни тинчлантиришга уриниб, мамлакатда электр энергияси нархи кескин кўтарилиб кетмаслигини ва тарифлар давлат назоратида сақланишини ваъда қилди.

Google ва Хельсинки ўртасидаги ушбу келишув рақамли технологиялар асрида сунъий интеллект нафақат виртуал оламни, балки реал миллий энергетика тизимларини ҳам қанчалик ўзгартириб юбораётганини кўрсатди. Атом энергиясининг ярмини хусусий гигантга топшириш — бу иқтисодий ривожланиш сари дадил қадамми ёки оддий халқ ҳисобига корпорацияларни бойитиш хавфими? Бу савол Финляндия сиёсатида узоқ вақт муҳокама марказида қолиши тайин.

Сизнингча, сунъий интеллект марказларини ривожлантириш учун давлатлар ўз атом станциялари қувватини Google каби хорижий хусусий корпорацияларга бериб юбориши қанчалик тўғри? Бу ҳолат ортидан Финляндияда электр танқислиги ва нархларнинг ошиб кетиш хавфи ҳақиқатан ҳам мавжудми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва юқори технологиялар ҳамда глобал энергетика инқирози тўқнашуви таҳлилини дўстларингизга улашинг!