Сиз соат нечада ухлайсиз? Уйқу вақтини кечиктириш организмга қандай таъсир қилади?

«Соат 21:00 да ухласангиз ёшлигингизни сақлайсиз, 00:00 дан кейин ухласангиз семирасиз» деган гаплар ижтимоий тармоқларда тез-тез учрайди. Аммо масала бунчалик оддий эмас. Организм учун энг муҳими — уйқунинг аниқ бир соатда бошланиши эмас, балки унинг етарли давом этиши, мунтазамлиги ва инсоннинг биологик ритмига мос келишидир.

Кечаси ухламай, телефон ёки компьютер қаршисида узоқ вақт қолиш одатга айланган бўлса, бу организмнинг кундалик ритмига таъсир қилиши мумкин.

Шунинг учун «соат нечада ухлаш керак?» деган саволга жавоб излаганда, фақат соатга қараш етарли эмас.

21:00 — «ёшликни сақлаб қолади» деган гап қанчалик тўғри?

Ижтимоий тармоқларда 21:00 да ухлаш организмни тиклаши ва қариш жараёнини секинлаштириши ҳақида кўплаб даъволар тарқалган.

Аммо айнан 21:00 да ухлаш қаришни тўхтатади, деган илмий қоида йўқ.

Организмнинг уйқу-уйғониш цикли ички биологик соат — циркад ритм билан бошқарилади. Ёруғлик, кун тартиби ва уйқу режими ушбу ритмга таъсир қилади.

Шунинг учун бир киши учун 21:00 да ухлаш қулай бўлса, бошқаси учун 22:00 ёки 23:00 да ётиш табиийроқ бўлиши мумкин.

22:00 — мия учун «тўлиқ тикланиш» соатими?

Мия уйқу вақтида дам олади ва организм бир қатор муҳим жараёнларни амалга оширади.

Уйқу давомида хотирани мустаҳкамлаш, ўрганилган маълумотларни қайта ишлаш ва мия фаолиятини тиклаш билан боғлиқ жараёнлар кечади.

Бироқ «соат 22:00 да мия тўлиқ тикланади» деган аниқ илмий чегара мавжуд эмас.

Бу жараёнлар муайян бир соатга эмас, уйқунинг турли босқичларига боғлиқ.

23:00 — кеч ухлаш қаришни тезлаштирадими?

Кеч ухлашнинг ўзи автоматик равишда организмни тез қаритади, дейиш ҳам тўғри эмас.

Бироқ мунтазам равишда кеч ётиш ва етарли ухламаслик уйқу сифатининг ёмонлашиши, кундузги чарчоқ ва диққат пасайиши каби муаммоларга олиб келиши мумкин.

Шу сабабли муаммо кўпинча 23:00 рақамида эмас, балки уйқу режими бузилишида бўлади.

00:00 — ортиқча вазннинг сабабими?

«Тун ярмидан кейин ухласангиз албатта семирасиз» деган қоида ҳам йўқ.

Аммо уйқу етишмаслиги организмда иштаҳа ва модда алмашинуви билан боғлиқ жараёнларга таъсир қилиши мумкин. Бундан ташқари, кечаси узоқ вақт бедор юриш овқатланиш режими бузилиши билан бирга келиши эҳтимолини оширади.

Шунинг учун уйқу ва тана вазни ўртасида алоқа бор, аммо уни «00:00 дан кейин ухласангиз семирасиз» деган битта формула билан тушунтириб бўлмайди.

01:00 — организм кучсизланадими?

Агар инсон мунтазам равишда тунги соат 01:00 гача ухламай, эрталаб эса барвақт турса, уйқу вақти қисқариб кетиши мумкин.

Мана шу ҳолат организм учун жиддийроқ аҳамиятга эга.

Етарли уйқу бўлмаса, инсон эртаси куни ўзини чарчаган ҳис қилиши, диққатини жамлашда қийналиши ва кайфияти ўзгариши мумкин.

Демак, организмни чарчатаётган асосий омил кўпинча соат 01:00 нинг ўзи эмас, балки уйқу етишмаслигидир.

02:00 — «саломатликни емириш» эмас, уйқу режимига сигнал

Тунги соат 02:00 да ҳали ҳам уйғоқ юриш одатий ҳолга айланган бўлса, бу уйқу режимига эътибор бериш кераклигини кўрсатиши мумкин.

Айниқса, эрталаб эрта туриш талаб этилса, кеч ётиш натижасида инсон зарур уйқу давомийлигини таъминлай олмаслиги мумкин.

Шунинг учун уйқуга муносабатда рақамларга эмас, мунтазамлик ва етарли давомийликка кўпроқ эътибор бериш керак.

Организм учун энг муҳим рақам — соат эмас

Уйқу ҳақидаги интернетда тарқаладиган «21:00 — фалон, 22:00 — фалон, 23:00 — фалон» каби жадваллар диққатни тортиши мумкин.

Аммо инсон организми бундай аниқ соатлик формула асосида ишламайди.

Соғлом уйқу учун қуйидаги омиллар муҳим:

• ҳар куни имкон қадар бир хил вақтда ётиш ва уйғониш;

• ёшга мос даражада етарли ухлаш;

• ухлашдан олдин ёруғ экранлардан фойдаланишни камайтириш;

• кечқурун кофеин каби уйқуга халақит бериши мумкин бўлган маҳсулотларни чеклаш;

• ётоқхонани тинч, қулай ва уйқу учун мос сақлаш.

Энг муҳими эса — инсоннинг ҳар куни етарлича ухлаши.

Хулоса: «эрта ётиш»дан кўра «тўғри режим» муҳим

Шундай қилиб, 21:00 да ухламасангиз ёшлигингиз йўқолади, 00:00 дан кейин ухласангиз албатта семирасиз, деган қарашлар ҳаддан ташқари соддалаштирилган.

Уйқунинг инсон саломатлиги учун аҳамияти жуда катта. Лекин организмга таъсир қилувчи асосий омиллар — уйқунинг етарлилиги, сифати ва мунтазамлигидир.

Шунинг учун бугун кечқурун ўзингизга битта савол бериб кўринг:

«Соат нечада ётаман?» эмас, «Эрталабгача организмимга етарли дам олиш имконини беряпманми?»

Айнан шу савол уйқу ҳақидаги энг муҳим нуқтани очиб беради.