«Битта инъекция билан гепатит В тўлиқ тузалиш мумкин!»: Тиббиёт оламида инқилоб...

Жаҳон соғлиқни сақлаш тизими ва вирусология соҳасида аср кашфиёти бўлишга даъвогар шов-шувли янгилик эълон қилинди. Шу кунгача бутун дунёда давосиз, инсон организмидан бутунлай чиқариб бўлмайдиган деб ҳисобланган ва охир-оқибат жигар циррози ҳамда саратонга олиб келувчи хавфли сурункали гепатит В вирусига қарши инқилобий дори воситаси яратилди. Сеченов университети ва «Р-Фарм» фармацевтика компанияси ҳамкорлигида ишлаб чиқилган, CRISPR-Cas9 ген муҳандислиги технологиясига асосланган дунёдаги илк нано-препарат Россия Илмий жамғармаси томонидан расман қўллаб-қувватланди. Олимларнинг таъкидлашича, янги даволаш схемаси препаратни атиги бир марта қабул қилиш (ёки юбориш) орқали вирусни организмдан тўлиқ йўқ қилиш имконини беради. Хўш, микроскопик нанозаррачалар жигар ҳужайралари ичидаги вирусни қандай қилиб кесиб ташлайди, бир марталик муолажа беморларни қандай харажатлардан қутқаради ва янги технология ножўя таъсирлардан холими?

Дунёда биринчи тизим: Вирус ДНКсини кесиб ташлайдиган генетик қайчилар

Сеченов университети матбуот хизмати томонидан очиқланган янги ихтиро тиббиётда мутлақо янги механизмни ишга солмоқда:

• CRISPR-Cas9 ва биомос нанозаррачалар: Янги препарат негизида машҳур генетик муҳандислик воситаси («генетик қайчилар») ва уларни манзилга етказиб берувчи махсус биомос нанозаррачалар ётади;

• Биринчи глобал аналог: Бу гепатит В вирусини ҳужайра ичида бутунлай йўқ қилиш (элиминация) учун мўлжалланган дунёдаги биринчи шу турдаги нанотехнологик тизим ҳисобланади;

• Аниқ нишонга зарба: Нанозаррачалар ташувчи вазифасини бажариб, генетик таҳрирловчи воситаларни тўғридан-тўғри вирус уя қурган нишон-ҳужайраларга етказиб беради;

• Грант қўллови: Мазкур истиқболли лойиҳа Россия Илмий жамғармасининг академик Е.П. Велихов номидаги нуфузли грантини қўлга киритди ва саноат миқёсида ишлаб чиқариш платформасига чиқарилмоқда.

«Бир марта қабул қилиш етарли»: Арзонлашган даво ва минимал хавф

«Р-Фарм» компаниясининг ишланмалар бўлими раҳбари Максим Власюк ушбу терапиянинг беморлар ҳаётини тубдан ўзгартирувчи афзалликларини маълум қилди:

• Бир марталик курс билан тўлиқ шифо: Янги даволаш схемаси кўп йиллаб дори ичишга чек қўйиб, препаратни бир маротаба қўллаш орқали организмни вирусдан бутунлай халос қилишни назарда тутади;

• Даволаниш нархининг кескин арзонлашиши: Бир марталик муолажа беморларнинг йиллар давомида қимматбаҳо дори-дармонларга сарфлайдиган улкан молиявий харажатларини минималлаштиради;

• Ножўя таъсирларнинг камайиши: Комплексларнинг вирус юққан жигар ҳужайраларига нисбатан юқори сезгирлиги (спецификлиги) таъминланган бўлиб, у соғлом тўқималарга тегмайди ва оғир ножўя оқибатлар хавфини кескин камайтиради;

• Юқори самарадорлик: Табиий ҳимоя қатламига эга бўлган вирус зарралари ҳужайра ядроси даражасида зарарсизлантирилади.

Нега бу янгилик инсоният учун улкан нажот ҳисобланади?

Гепатит В ер юзида миллионлаб инсонлар саломатлигига таҳдид солаётган энг маккор хасталиклардан бири саналади:

• Сездирмасдан кечувчи қотил: Вирус қон ва биологик суюқликлар орқали, шунингдек, онадан болага туғируқ жараёнида юқади. Беморларнинг 5–10 фоизида ўткир шаклдан сурункали босқичга ўтади ва йиллар давомида деярли ҳеч қандай белгиларсиз кечади;

• Цирроз ва саратон хавфи: Сездирмасдан ривожланган касаллик кўп ҳолларда оғир жигар циррози ва бирламчи жигар ракига айланиб, бемор ҳаётига нуқта қўяди;

• «Даволаб бўлмайди» деган тушунчанинг синдирилиши: Шу пайтгача мавжуд бўлган дорилар вирусни фақат бостириб турар ва бутунлай тузалишнинг имкони йўқ деб ҳисобланар эди. Ягона умумий ҳимоя воситаси эса фақат эмлаш (вакцинация) бўлиб келган;

• Янги умид эшиги: Ушбу янги ген терапияси ҳозирда сурункали хасталик билан курашаётган миллионлаб беморлар учун тўлиқ шифо топишнинг тарихий имкониятини очиб бермоқда.

Гепатит В устидан тўлиқ ғалаба қозониш сари ташланган бу дадил қадам яқин келажакда жигар хасталиклари статистикасини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин.

Сизнингча, генетик муҳандислик ва CRISPR-технологиялари яқин йилларда инсониятни саратон ва ОИВ (ВИЧ) каби бошқа давосиз хасталиклардан ҳам бутунлай халос қила оладими? Дорихоналарда бундай инқилобий дорилар пайдо бўлса, улар оддий аҳоли учун қанчалик ҳамёнбоп бўлади деб ўйлайсиз? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва тиббиёт оламидаги ушбу қувончли янгиликни яқинларингизга улашинг!