«Ё ядро ёқилғиси, ё ҳарбий тўқнашув!»: АҚШ Теҳронга кескин ультиматум қўйди...

Яқин Шарқдаги геосиёсий вазият ва глобал энергетика бозори навбатдаги энг хавфли, қалтис нуқтага яқинлашмоқда. АҚШ расмий маъмурияти Эрон миллий ҳукуматига ядровий дастури бўйича мисли кўрилмаган таклиф ва кескин ультиматумни илгари сурди. Нуфузли Bloomberg агентлигига интервью берган АҚШ энергетика вазири Крис Райт Вашингтон Эронга хориждан кафолатланган ядро ёқилғиси етказиб беришга тўлиқ тайёр эканини, аммо бунинг эвазига Теҳрон уранни бойитиш бўйича ўз миллий дастурини бутунлай тўхтатиши шартлигини билдирди.

Оқ уй музокаралар столида аниқ танлов қолдирмоқда: ёки Эрон халқаро ҳамжамиятга қайтиб, тинчлик йўлини танлайди, ёки ўз яширин қуролланиш режаларини давом эттириб, АҚШ Қуролли Кучларининг тўғридан-тўғри ҳарбий зарбасига дучор бўлади. Айни вақтда жаҳон нефть бозорининг муҳим артерияси бўлмиш Ҳўрмуз бўғозида хом ашё оқими инқирозгача бўлган даврнинг учдан икки қисмига тушиб қолгани сабабли, вазият ҳар қачонгидан ҳам таранг тус олмоқда.

Хўш, Вашингтон уран етказиб бериш занжирини қандай шакллантирди, Пентагоннинг Эрон ядро объектларини эгаллаш бўйича «тарихдаги энг мураккаб операцияси» қандай хавф туғдирмоқда ва ушбу ультиматум жаҳон бозоридаги нефть нархларига қандай таъсир кўрсатади?

«Биз музокараларни афзал кўрамиз, акс ҳолда...»: Крис Райтнинг Bloomberg’га берган баёноти

АҚШ Энергетика вазирлигининг расмий позицияси икки йўналишли стратегияга таянмоқда:

• Ташқаридан ядро ёқилғиси таъминоти: «Биз Эронга ядро ёқилғисини хориждан етказиб беришимиз мумкин. Улар миллатлар ҳамжамиятига қайта қўшилиб, ўз халқига тинчлик ва фаровонлик олиб келишлари мумкин бўларди», — деди Райт;

• Ўз уран занжирининг яратилиши: АҚШ Энергетика вазирлиги уран ишлаб чиқариш ва шериклик бўйича узоқ муддатли битимларни якунламоқда, бу эса Вашингтонга ядровий ёқилғи бозорини тўлиқ назорат қилиш имконини беради;

• Очиқ ҳарбий огоҳлантириш: Вазир Теҳронга очиқ шарт қўйди: «Биз музокара олиб боришни афзал кўрамиз. Ёки улар ўзларининг яширин ядро қуроли яратиш дастурини давом эттириб, Америка армиясига қарши туришлари мумкин. Биз эса уларнинг ядро қуроли яратмаслигини кафолатлаймиз».

Ҳўрмуз бўғозидаги таҳлика: Кунига 10 миллион баррель ва беқарор нархлар

Дунёнинг энг муҳим нефть йўлагидаги вазият бўйича мутахассислар огоҳлантирилмоқда:

• Ортиқча оптимизмдан огоҳлантириш: Крис Райт яқин орада Эрон билан дипломатик ютуққа эришиш кутилмаётганини айтиб, трейдерларни хотиржам бўлмасликка чақирди;

• Нефть ҳажмининг кескин камайиши: Айни пайтда бўғоз орқали суткасига бор-йўғи 10 миллион баррель нефть ва нефть маҳсулотлари ўтмоқда. Муқобил қувурлар ҳисобга олинганда ҳам, бу кўрсаткич инқирозгача бўлган даврдаги ҳажмнинг атиги учдан икки қисмини ташкил қилмоқда;

• Энергетика бозоридаги чайқалишлар: Глобал энергия бозори ўта беқарор ва мураккаб ҳолатда қолмоқда, ҳар қандай ҳарбий тўқнашув қора олтин нархининг кескин кўтарилишига олиб келиши мумкин.

«Ҳарбий тарихдаги энг мураккаб операция» ва Дональд Трампнинг позицияси

АҚШнинг стратегик қарорлари ортидаги сиёсий ва ҳарбий омиллар:

• Пентагоннинг махсус режаси: Июль ойида The New York Post ёзганидек, АҚШ Қуролли Кучлари Эрон ядро объектларидаги бойитилган уран захираларини эгаллаш бўйича жаҳон ҳарбий тарихидаги энг мураккаб ва хавфли операцияни амалга оширишга тайёргарлик кўриб қўйган;

• Трампнинг муросасиз шарти: Президент Дональд Трамп Эроннинг ҳеч қачон ядро қуролига эга бўлмаслиги кераклигини бир неча бор қатъий таъкидлаган. Ҳар қандай эҳтимолий битим ядровий қурол ишлаб чиқиш ва уни сотиб олишни мутлақо тақиқлаши зарур;

• Кескин танлов арафаси: Теҳрон ушбу таклифни рад этган тақдирда, Яқин Шарқда минтақавий уруш ва глобал логистиканинг тўлиқ издан чиқиш хавфи ортмоқда.

АҚШнинг ядро ёқилғиси таклифи дипломатик ниқоб остидаги сўнгги ультиматум сифатида баҳоланмоқда ва Теҳроннинг жавоби дунё энергетика харитасини тубдан ўзгартириб юбориши мумкин.

Сизнингча, Эрон АҚШнинг уран бойитишни тўхтатиш ва ёқилғини ташқаридан олиш ҳақидаги ультиматумига рози бўладими ёки икки давлат ўртасидаги можаро ҳарбий тўқнашувга айланиши муқаррарми? Ҳўрмуз бўғозидаги танглик жаҳонда нефть ва бензин нархларига қандай таъсир кўрсатади? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва дунё энергетикаси ҳамда сиёсатига дахлдор бўлган ушбу муҳим таҳлилни барча яқинларингизга улашинг!