Тошкентда ҳар куни 1,5 миллион машина ҳаракатланади: тирбандликка қарши янги тизим...

Тошкент кўчаларида ҳар куни 1,5 миллионга яқин транспорт воситаси ҳаракатланади. Автомобиллар сони ортиб бораётган бир шароитда пойтахтдаги тирбандлик муаммосини фақат янги йўллар, кўприклар ва тоннеллар қуриш орқали ҳал қилиб бўлмаслиги маълум қилинди. Энди пойтахт ҳаракатини бошқаришда инсон эмас, маълумот ва сунъий интеллектга таянувчи интеллектуал транспорт тизимларига ўтиш режалаштирилмоқда.

Бу ҳақда давлат раҳбари раислигида ўтказилган видеоселектор йиғилишида таъкидланди.

Масъулларга 2026 йил якунига қадар Тошкентда интеллектуал транспорт тизимларини жорий этиш ишларини бошлаш вазифаси юклатилди.

Бу қарор пойтахтдаги тирбандликка қарши курашишда ёндашув ўзгараётганини англатади: энди асосий эътибор фақат йўлни кенгайтиришга эмас, балки мавжуд йўллардан қанчалик оқилона фойдаланишга қаратилади.

1,5 миллион транспорт воситаси — пойтахт учун қандай юклама?

Тошкентда бир кунда ҳаракатланадиган 1,5 миллион транспорт воситаси пойтахт кўчаларига жуда катта босим туширади.

Эрталаб иш ва ўқишга бориш вақтида, кечқурун эса одамлар уйига қайтаётган пайтда транспорт оқими кескин ортади.

Бундай шароитда ҳатто кенг кўчаларнинг ўзи ҳам маълум вақтдан кейин тирбанд бўлиб қолиши мумкин.

Чунки муаммо фақат йўлнинг кенглигида эмас.

Қайси йўналишда қанча автомобиль бор? Қайси чорраҳада оқим секинлашди? Қайси кўчада авария содир бўлди? Светофорнинг қайси режими ҳозирги вазиятга мос эмас?

Бу саволларга реал вақт режимида жавоб бериш транспорт тизимини самарали бошқаришнинг энг муҳим шартларидан бирига айланмоқда.

Нега янги йўл қуришнинг ўзи етарли эмас?

Автомобиллар сони мунтазам ортиб бораётган шароитда янги йўл ёки кўприк қуриш муайян нуқтада ҳаракатни енгиллаштириши мумкин.

Бироқ транспорт оқими ўсишда давом этса, янги инфратузилманинг имконияти ҳам маълум вақтдан кейин чекланади.

Бундан ташқари, бир кўчада ҳаракат тезлашиши бошқа кўчада транспорт оқимининг кўпайишига олиб келиши мумкин.

Шунинг учун замонавий шаҳарларда тирбандликка қарши курашнинг асосий усулларидан бири — транспортни олдиндан таҳлил қилиш ва оқимни реал вақтда бошқариш.

Тошкентда режалаштирилаётган интеллектуал транспорт тизими айнан шу вазифани бажариши керак.

«Ақлли» транспорт тизими нима қилади?

Интеллектуал транспорт тизими — бу оддий камера ёки светофор эмас.

У турли манбалардан келадиган маълумотларни бирлаштириб, шаҳардаги транспорт ҳаракатини таҳлил қилиш ва бошқаришга ёрдам берадиган рақамли инфратузилма ҳисобланади.

Бундай тизим орқали:

• транспорт оқимини реал вақтда кузатиш;

• тирбандлик ҳосил бўлаётган нуқталарни аниқлаш;

• светофорлар ишлаш режимини транспорт оқимига мослаштириш;

• йўл-транспорт ҳодисалари ҳақида тезкор маълумот олиш;

• транспорт оқимини муқобил йўналишларга қайта тақсимлаш;

• пиёдалар ҳаракатини хавфсизроқ ташкил этиш;

• жамоат транспорти ҳаракатини мувофиқлаштириш

имкониятлари кенгайиши мумкин.

Энг муҳими, қарорлар фақат диспетчернинг кузатувига эмас, катта ҳажмдаги маълумотларни автоматик таҳлил қилишга таяниши мумкин.

Светофорлар ҳам «вазиятга қараб» ишлаши мумкин

Бугун кўплаб чорраҳаларда светофорлар белгиланган вақт интервали асосида ишлайди.

Аммо йўлдаги вазият ҳар куни бир хил эмас.

Масалан, бир йўналишда автомобиллар сони кескин кўпайган, иккинчи йўналишда эса транспорт оқими камайган бўлиши мумкин.

Интеллектуал тизим транспорт оқимини таҳлил қилиб, светофорларнинг ишлаш режимини вазиятга мослаштириш имконини беради.

Бу эса айрим чорраҳаларда транспортнинг бекор туриб қолиш вақтини қисқартиришга хизмат қилиши мумкин.

Тирбандликни ҳайдовчи эмас, тизим олдиндан кўриши мумкин

Интеллектуал транспорт тизимларининг яна бир муҳим жиҳати — прогнозлаш.

Тизим аввалги кунлар ва соатлардаги ҳаракат маълумотларини таҳлил қилиб, қайси вақтда қайси кўчаларда транспорт оқими ортишини аниқлаш имконига эга бўлади.

Масалан, маълум бир вақт оралиғида муайян чорраҳада тирбандлик мунтазам юзага келса, тизим буни олдиндан аниқлаб, транспорт оқимини бошқа йўналишларга тақсимлаш бўйича қарорлар қабул қилишга ёрдам бериши мумкин.

Шу тариқа тирбандлик пайдо бўлгандан кейин унга жавоб бериш эмас, уни олдиндан камайтириш мақсади пайдо бўлади.

Бу пиёдалар учун ҳам муҳим

Янги тизимнинг вазифаси фақат автомобилларни тез ҳаракатлантириш билан чекланмаслиги керак.

Йиғилишда интеллектуал транспорт тизимлари пиёдалар ва автомобиллар ҳаракатини хавфсиз ҳамда самарали бошқариш учун жорий этилиши таъкидланган.

Бу эса мактаблар, бекатлар, катта чорраҳалар ва пиёдалар оқими юқори бўлган ҳудудларда ҳаракат хавфсизлигини яхшилаш имконини беради.

Яъни келажакда Тошкентда транспорт сиёсати «машина тезроқ юрсин» деган ёндашувдан «барча иштирокчилар хавфсиз ва самарали ҳаракатлансин» деган тамойилга яқинлашиши мумкин.

Тошкент учун асосий вазифа — мавжуд имкониятдан унумли фойдаланиш

Пойтахтда янги йўллар, кўприклар ва тоннеллар қурилиши муҳим.

Аммо 1,5 миллионлик кунлик транспорт оқими шароитида инфратузилманинг ўзи етарли эмас.

Бир хил йўлда автомобиллар сони қанча кўп бўлмасин, агар чорраҳалар мувофиқлаштирилмаса, светофорлар транспорт оқимига мослашмаса ва авариялар ҳақида маълумот кеч етказилса, йўлнинг ўтказувчанлик имконияти тўлиқ ишламаслиги мумкин.

Шу сабабли интеллектуал транспорт тизими янги асфальтдан кўра кўпроқ маълумотга таянган бошқарув моделини шакллантириши кутилмоқда.

2026 йил охиригача ишлар бошланиши керак

Давлат раҳбари раислигидаги видеоселектор йиғилишида масъулларга 2026 йил якунига қадар интеллектуал транспорт тизимларини жорий этиш ишларини бошлаш вазифаси берилди.

Бу дегани, яқин даврда Тошкентда транспорт ҳаракатини бошқаришнинг рақамли инфратузилмаси бўйича амалий ишлар бошланиши керак.

Бироқ тизимнинг ҳақиқий самараси унинг қанча камера ўрнатилиши билан эмас, ушбу камералар, светофорлар, йўл маълумотлари ва бошқа манбалардан олинган ахборот қандай қарорларга айлантирилиши билан белгиланади.

Тошкент кўчаларидаги энг катта ўзгариш ҳали олдинда

Пойтахтда ҳар куни 1,5 миллион транспорт воситаси ҳаракатланаётган бир пайтда тирбандлик муаммосини фақат йўл қурилиши билан ҳал қилиш тобора мураккаблашмоқда.

Энди асосий савол бошқача қўйилмоқда:

Тошкентда қанча янги йўл қурилади эмас, мавжуд йўллардан қандай қилиб энг самарали фойдаланиш мумкин?

Интеллектуал транспорт тизимлари ана шу саволга технологик жавоб бўлиши керак.

Агар янги тизимлар транспорт оқимини ҳақиқатан ҳам реал вақтда таҳлил қилиб, светофорлар ва ҳаракат йўналишларини самарали мувофиқлаштира олса, пойтахтда тирбандликка қарши курашишнинг бутун механизми ўзгариши мумкин.

Тошкент учун янги даврда асосий ресурс энди фақат асфальт эмас — маълумот бўлади.