Яширин иқтисодиётга зарба: 2026 йил якунигача қандай тизим ишга тушади?

Ўзбекистонда 2026 йил охирига қадар “Яширин иқтисодиёт харитаси” деб номланган йирик рақамли платформа тўлиқ ишга туширилади. Ушбу янги тизим яширин иқтисодиёт билан боғлиқ хавфларни автоматик равишда аниқлаш, назорат ишларини тўғри йўналтириш ҳамда соҳада инсон омилини максимал даражада камайтиришга хизмат қилади.

Президентга яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш бўйича амалга оширилаётган ишлар тақдимоти доирасида ушбу лойиҳа таништирилди ва давлат раҳбари томонидан маъқулланди. Zamin.uz янги платформанинг асосий имкониятлари ва кутилаётган натижаларни тақдим этади.

Тўлиқ рақамлаштириш: 16 та идора бир тизимда

Янги рақамли платформанинг асосий кучи унинг катта маълумотлар (Big Data) билан ишлай олишидадир. Маълум қилинишича, тизимга 16 та вазирлик ва идоранинг ахборот тизимлари интеграция қилинади. Бу эса иқтисодий маълумотларни реал вақт (real-time) режимида йиғиш ва таҳлил қилиш имконини беради.

Платформа мамлакатнинг барча нуқталарини қамраб олади:

• 22 та иқтисодиёт тармоғи;

• 85 та йирик соҳа;

• 14 та ҳудуд ва 208 та туман.

Тизим 100 дан ортиқ махсус хавф мезонлари асосида соҳалар ва ҳудудларни автоматик тарзда хавфлилик даражасига кўра «яшил», «сариқ» ва «қизил» тоифаларга ажратиб чиқади.

Янги тизим қандай қоидабузарликларни фош этади?

«Яширин иқтисодиёт харитаси» назорат органларининг ишини енгиллаштириб, муаммоларни туман даражасидан республика миқёсигача тезкор етказишга ёрдам беради. Платформа қуйидаги ҳолатларни инсон аралашувисиз, автоматик аниқлайди:

• Тегишли рухсатнома ва лицензиясиз фаолият юритиш;

• Корхоналарнинг ҳақиқий товар айланмасини яшириши;

• Иш ўринлари ва меҳнатга ҳақ тўлаш жамғармасини сунъий равишда кам кўрсатиш;

• Рентабеллик ва соф фойдани пасайтириб кўрсатиш.

Рақамларда: Эришилган натижалар ва 2030 йилгача бўлган мақсадлар

Олиб борилган ислоҳотлар натижасида сўнгги икки йил ичида мамлакатда кузатилмайдиган иқтисодиёт улуши 35 фоиздан 23 фоизгача қисқарди. Бунинг ҳисобидан давлат бюджетига қўшимча 38 триллион сўм тушум таъминланди. Расмий банд аҳоли сони 8,5 миллион нафардан ошди, ўртача ойлик иш ҳақи эса қарийб 6,5 миллион сўмга етди.

Келгуси йиллар учун ҳам жиддий режалар белгилаб олинган:

Мутасаддиларнинг таъкидлашича, платформанинг таҳлилий имкониятлари солиқ ва назорат органларининг фаолиятини фақат хавф мавжуд бўлган нуқталарга аниқ йўналтириш имконини беради, бу эса ҳалол ишлаётган тадбиркорларга ортиқча халақит бермасликни кафолатлайди.