Ер Қуёшдан максимал масофага узоқлашади: Афелий ҳодисаси ҳақида тафсилотлар

2026-йилнинг 6-июль куни Ер сайёраси ўз орбитасининг Қуёшдан энг узоқлашган нуқтаси — афелий нуқтасидан ўтади. Ушбу астрономик ҳодиса натижасида сайёрамиз ва марказий юлдуз ўртасидаги масофа 152 миллион километрдан ошади. Бу ҳақда Москва планетарийси маълумотларига таяниб ТАСС хабар бермоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Маълумот учун, Ер ҳар йили январ ойининг бошида Қуёшга энг яқин нуқта — перигелийда бўлади. Ўша пайтда масофа тахминан 147 миллион километрни ташкил этади. Июль ойидаги кўрсаткич эса январ ойидагига қараганда қарийб 5 миллион километрга кўпроқдир. Масофанинг бундай ўзгариши коинотдаги эллиптик орбита ҳаракати билан боғлиқ табиий жараёндир.

Қуёш дискининг кўриниши ва ўлчамлари

Масофанинг ортиши сабабли осмон гумбазида Қуёшнинг кўринадиган ҳажми йил давомидаги энг минимал даражага тушади. Астрономларнинг ҳисоб-китобларига кўра, июль ойида Қуёш диски январ ойидагига нисбатан диаметр бўйича тахминан 3 фоизга кичикроқ кўринади. Бироқ, бу фарқни оддий кўз билан илғаш деярли имконсиз.

Ушбу фарқни фақат профессионал телескоплар ва махсус ускуналар ёрдамида олинган фотосуратларни солиштириш орқали кўриш мумкин. Январ ва июль ойларида бир хил шароитда олинган кадрлар Қуёшнинг визуал ўлчами ўзгарганини тасдиқлайди. Ўзбекистонлик ҳаваскор астрономлар ҳам ушбу ҳодисани кузатишлари мумкин, бироқ хавфсизлик чораларини унутмаслик лозим.

Мутахассислар Қуёшни кузатишда ёки суратга олишда албатта махсус ҳимоя фильтрларидан фойдаланиш зарурлигини эслатиб ўтадилар. Қуёшга ҳимояланмаган кўз ёки оддий дурбин билан қараш кўз тўр пардасининг оғир куйишига ва кўриш қобилиятининг бутунлай йўқолишига олиб келиши мумкин.

Масофа ва ҳаво ҳарорати ўртасидаги боғлиқлик

Кўпчиликда Ер Қуёшдан узоқлашса, нега шимолий ярим шарда, жумладан Ўзбекистонда ҳам ҳаво ҳарорати пасаймайди, деган савол туғилиши табиий. Аслида, сайёрамиздаги фасллар алмашинуви Қуёшгача бўлган масофага эмас, балки Ер ўқининг орбита текислигига нисбатан оғиш бурчагига боғлиқдир.

Айнан июль ойида Ернинг шимолий қутби Қуёш томонга мойил бўлади, бу эса қуёш нурларининг тикроқ тушишини ва кунларнинг узунроқ бўлишини таъминлайди. Шунинг учун ҳам, масофа максимал даражада бўлишига қарамай, бизда ёз фасли ҳукм суради. Жанубий ярим шарда эса аксинча, бу вақтда қиш фасли кузатилади.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, афелий ҳодисаси Ернинг коинотдаги мураккаб ва аниқ ўлчанган ҳаракатининг исботидир. Бу ҳодиса иқлимга сезиларли таъсир кўрсатмаса-да, фундаментал фан ва фазовий навигация учун муҳим аҳамиятга эга.