Ҳокимнинг хонадонга ташрифи шов-шув кўтарди: Ҳуқуқ фаоли бу ҳақда нима деди?

Шаҳрисабз тумани ҳокими Самад Ҳасановнинг хонадонлардан бирига кириб, уйдаги тозаликни текширгани акс этган видео атрофидаги баҳслар кучаймоқда. Лавҳада мансабдорнинг аёлга фарзанди олдида танбеҳ бериши, уни ижтимоий тармоқда шарманда қилиш билан огоҳлантириши жамоатчиликнинг кескин эътирозига сабаб бўлди.

Инсон ҳуқуқлари бўйича Марказий Осиё ассоциациясининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Гулноз Мамарасулова воқеа юзасидан хизмат текшируви ўтказилиши ва ҳокимнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо берилишини талаб қилди.

11 дақиқалик видеода нималар акс этган?

Ижтимоий тармоқларда тарқалган видео 11 дақиқаю 6 сония давом этади. Унда туман ҳокими бир хонадонга кириб, уйнинг санитария ҳолати ва тозалигини кўздан кечиради.

Мулоқот давомида мансабдор уй эгаси бўлган аёлни фарзанди олдида кескин танқид қилади. Видеода «бу уйдан ҳеч ким келин олмайди» ва «каналга қўямиз» мазмунидаги гаплар ҳам эшитилади.

Мамарасулованинг фикрича, бундай иборалар муаммони ҳал қилишга эмас, фуқарони омма олдида уялтириш ва камситишга хизмат қилади.

«Давлат органларининг вазифаси фуқарони шарманда қилиш эмас, қонун асосида иш юритишдир», — дея таъкидлади ҳуқуқ фаоли.

Ҳокимнинг ваколати қаерда тугайди?

Туман раҳбари ҳудудда санитария ва ободонлаштириш қоидаларига риоя этилишини назорат қилиши мумкин. Бироқ Гулноз Мамарасулова бу ваколат мансабдорга фуқаронинг шахсий ҳаётига исталган тарзда аралашиш ҳуқуқини бермаслигини таъкидлади.

Унинг фикрича, давлат хизматчиси ўз вазифасини бажараётганда ҳам инсоннинг шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиши шарт. Фуқаронинг ижтимоий аҳволи, уйидаги шароит ёки тозалик даражаси уни камситишга асос бўла олмайди.

Ўзбекистон Конституциясининг 26-моддасида инсоннинг шаъни ва қадр-қиммати дахлсиз экани белгиланган. 31-модда эса шахсий ҳаёт, шахсга доир маълумотлар ва уй-жой дахлсизлигини кафолатлайди. Унга кўра, ҳеч ким хонадонда яшовчиларнинг хоҳишига қарши уйга кириши мумкин эмас.

Бироқ видеодан хонадон эгаси ҳокимнинг киришига, тасвирга олишга ва лавҳани интернетда тарқатишга розилик берган-бермаганини аниқлаш имконсиз. Бу саволларга фақат расмий текширув орқали жавоб топилиши мумкин.

Жарима оғзаки топшириқ билан белгиланадими?

Ҳуқуқ фаоли видеода маъмурий жазо қўллаш масаласи ҳам оғзаки буйруқ шаклида муҳокама қилинганига эътибор қаратди.

Унинг таъкидлашича, жарима мансабдорнинг хоҳиши ёки оғзаки топшириғи билан қўлланмайди. Аввало ҳуқуқбузарлик қонунчиликда белгиланган тартибда қайд этилиши, кейин эса ваколатли шахс томонидан тегишли ҳужжатлар расмийлаштирилиши керак.

Ҳоким ёки бошқа раҳбар қонунда белгиланган тартибни ўзининг оғзаки кўрсатмаси билан алмаштира олмайди. Шу боис видеода тилга олинган жазо масаласига ҳам алоҳида ҳуқуқий баҳо берилиши зарурлиги айтилмоқда.

«Уй адаштирилган» деган изоҳ масалани ёпадими?

Ҳокимлик муносабатида видеода хонадон нотўғри кўрсатилгани, яъни уй адаштирилгани айтилган.

Бироқ Мамарасулованинг фикрича, бу изоҳ воқеанинг асосий моҳиятини ўзгартирмайди. Баҳс қайси хонадонга кирилгани эмас, балки мансабдорнинг фуқаро билан қандай муомала қилгани, уни тасвирга олгани ва видеони оммалаштириш билан таҳдид қилгани ҳақида кетмоқда.

У қуйидаги ҳолатлар текширилиши кераклигини таъкидлади:

— хонадонга кириш учун фуқаронинг розилиги олинганми;
— аёл ва унинг фарзандини тасвирга олишга рухсат берилганми;
— видеони ижтимоий тармоққа жойлаштириш учун розилик мавжудми;
— мансабдор ўз ваколати доирасидан четга чиққанми;
— фуқаронинг шаъни ва қадр-қимматига путур етказилганми.

Ҳуқуқ фаоли ҳокимни жавобгарликка тортишни сўради

Гулноз Мамарасулова мазкур ҳолат юзасидан хизмат текшируви ўтказилиши, ҳокимнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо берилиши ва қонун бузилиши аниқланган тақдирда, жавобгарлик масаласи кўриб чиқилиши кераклигини билдирди.

Шу билан бирга, ҳокимнинг хатти-ҳаракатларида ҳуқуқбузарлик ёки жиноят аломатлари бор-йўқлиги ваколатли идораларнинг текшируви ва суд хулосасидан кейингина аниқланиши мумкин.

Ҳозирча жамоатчиликка ҳодиса бўйича ўтказилган хизмат текшируви натижалари ёки масъул давлат органларининг якуний ҳуқуқий баҳоси маълум қилинмаган.

Баҳс битта хонадон билан чекланмайди

Шаҳрисабздаги воқеа яна бир бор давлат амалдори ва фуқаро ўртасидаги муносабат қандай бўлиши кераклиги ҳақидаги саволни кун тартибига олиб чиқди.

Мансабдор аҳолининг муаммосини ўрганиши ва камчиликларни бартараф этиш чораларини кўриши мумкин. Аммо бу жараён камера қаршисида фуқарони койиш, унинг шахсий ҳаётини муҳокама қилиш ёки обрўсига путур етказиш воситасига айланмаслиги керак.

Чунки давлат хизматчисининг ваколати инсоннинг Конституция билан кафолатланган шаъни, қадр-қиммати ва шахсий ҳаётидан устун эмас.

Сизнингча, Шаҳрисабз тумани ҳокимининг ушбу ҳаракатларига қандай ҳуқуқий баҳо берилиши керак? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!