Коинот сирлари: АМС-02 детектори физика қонунларига зид бўлган кашфиётни амалга оширди

Халқаро коинот станциясида (ХКС) ўрнатилган Алпҳа Магнетик Спектрометер (АМС-02) детектори ёрдамида олинган янги маълумотлар замонавий астрофизика моделларини шубҳа остига қўймоқда. Тадқиқотлар натижасида космик нурларнинг таркибида мавжуд назариялар билан тушунтириб бўлмайдиган ғайритабиий тузилма аниқланди. Бу кашфиёт коинотдаги зарраларнинг пайдо бўлиши ва ҳаракатланиши ҳақидаги тасаввурларимизни тубдан ўзгартириши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Космик нурлар — бу ўта юқори энергияга эга бўлган зарралар оқими бўлиб, улар асосан ўта янги юлдузларнинг портлаши каби экстремал ҳодисалар натижасида юзага келади. Ушбу жараёнлар давомида фазога темиргача бўлган турли элементлар отилиб чиқади ва улар ёруғлик тезлигига яқин тезликда миллионлаб йиллар давомида галактика бўйлаб ҳаракатланиб, Ерга етиб келади. Пҳйсикал Ревиев Леттерс журналида эълон қилинган тадқиқот айнан шу зарраларнинг кутилмаган хусусиятларини очиб берди.

АМС-02 қурилмаси 13 йилдан ортиқ вақт давомида очиқ коинотда фаолият юритиб, 230 триллиондан ортиқ космик нур ҳодисаларини қайд этди. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу спектрометр водород ва гелийдан тортиб, никел ва рух каби нодир оғир элементларгача бўлган моддаларни юқори аниқликда таҳлил қила олади. Олинган натижалар шуни кўрсатдики, гелий ва темир орасидаги элементлар тўртта барқарор гуруҳга бўлинади, бу эса амалдаги илмий моделларга мос келмайди.

Космик нурларнинг сирли гуруҳланиши

Олимларнинг аниқлашича, бирламчи космик нурлар икки синфга ажралган: биринчисига гелий, углерод, кислород ва темир кирса, иккинчисига неон, магний, кремний ва олтингугурт гуруҳланган. Иккиламчи нурлар, яни юлдузлараро муҳит билан тўқнашувда ҳосил бўладиган зарралар ҳам литий-бериллий-бор ва фтор-фосфор-калий каби алоҳида гуруҳларни ҳосил қилган. Бу каби қатъий тизимлилик мавжуд астрофизик моделларда кўзда тутилмаган эди.

Тадқиқотнинг энг муҳим жиҳатларидан бири шундаки, АМС-02 илгари ўлчаш қийин бўлган фосфор, хлор, калий, аргон ва кальций каби элементлар ҳақида мисли кўрилмаган аниқликдаги маълумотларни тақдим этди. Ушбу маълумотлар юлдузлараро фазода зарраларни тезлаштирувчи бизга номаълум бўлган қўшимча механизмлар ёки манбалар мавжудлигидан далолат беради.

Ҳозирги вақтда физика соҳасидаги энг катта жумбоқлардан бири — бу зарраларнинг қандай қилиб ёруғлик тезлигига яқин энергияни сақлаб қолишидир. Ўта янги юлдуз портлаши дастлабки турткини берса-да, зарраларнинг кейинги ҳаракати юлдузлараро муҳитдаги ҳали ўрганилмаган физик жараёнларга боғлиқ бўлиши мумкин. АМС-02 детектори ўз ишини давом эттирмоқда ва келгусида тўпланадиган маълумотлар коинотдаги моддаларнинг келиб чиқиши ҳақидаги тушунчаларни аниқлаштиришга хизмат қилади.