Олимлар Қуёш бўронларидан ҳимояланиш учун коинотда «қалқон» яратишни таклиф қилди

Бостон университети тадқиқотчилари Ер сайёрасини экстремал космик об-ҳаво ҳодисаларидан ҳимоя қилишнинг инқилобий усулини ишлаб чиқдилар. СтормВалл деб номланган лойиҳа доирасида магнитосфера чегарасида вақтинчалик «плазма қалқони»ни яратиш таклиф этилмоқда. Спасе Веатер журналида эълон қилинган илмий ишга кўра, ушбу тизим кучли геомагнит бўронларининг Ерга таъсирини қарийб икки бараварга камайтириш имкониятига эга. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Қуёш юзасидаги тож массасининг отилиб чиқиши натижасида юзага келадиган кучли бўронлар замонавий технологик инфратузилма учун жиддий хавф туғдиради. Улар радиоалоқа, сунъий йўлдошлар ва энергия тизимлари ишини издан чиқариши мумкин. Масалан, 2024-йил май ойида содир бўлган кучли магнит бўрони АҚШдаги қишлоқ хўжалиги техникаларининг ГПС навигациясида носозликлар келтириб чиқарди ва бу фермерларга 500 миллион долларга тушди.

Глобал иқтисодиёт учун хавфсизлик чораси

Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, ҳар юз йилда бир марта содир бўладиган ўта кучли Қуёш бўронлари глобал энергия тизимларига 2,4 триллион доллардан ортиқ зарар етказиши мумкин. Тарихдаги энг йирик бўрон — 1859-йилдаги Керрингтон ҳодисаси бугунги кунда такрорланса, оқибатлари янада ҳалокатли бўлиши кутилмоқда. СтормВалл лойиҳаси айнан мана шундай глобал инқирозларнинг олдини олишга қаратилган.

Лойиҳа доирасида геостационар орбитага олтита махсус аппаратни чиқариш кўзда тутилган. Ушбу қурилмалар магнитосфера чегарасига барий ёки литий каби ионлашувчи моддаларни чиқаради. Қуёш нурланиши таъсирида ушбу моддалар атомлари электронларини йўқотиб, плазмага айланади. Ҳосил бўлган плазма қатлами магнитосферанинг ҳимоя хусусиятини вақтинча кучайтиради ва Қуёш бўронидан келаётган энергиянинг Ерга ўтишига тўсқинлик қилади.

Тадқиқот раҳбари Браян Уолшнинг таъкидлашича, коинотга чиқарилган моддалар атмосферага қайтиб тушмайди. Магнитосфера тахминан олти соат ичида ушбу моддалардан табиий равишда тозаланади. Бироқ қалқоннинг хизмат қилиш муддати қисқалиги сабабли, узоқ давом этадиган бўронлар пайтида миссияни такрорлаш талаб этилиши мумкин.

Starship ракеталарининг роли

Лойиҳа олдидаги асосий техник муаммо — коинотга етказилиши керак бўлган юкнинг оғирлигидир. Олтита аппарат коинотга тахминан ўн иккита автоцистернага тенг ҳажмдаги моддани олиб чиқиши керак. Олимларнинг фикрича, бу вазифани бажариш учун SpaceX компаниясининг олтита Starship ўта оғир ракетаси зарур бўлади. Ҳозирча ушбу ракетанинг геостационар орбитага юк етказиш бўйича расмий имкониятлари тўлиқ тасдиқланмаган.

ixbt.com маълумотига кўра, тадқиқотчилар лойиҳа таннархини пасайтириш йўлларини ҳам кўриб чиқмоқдалар. Жумладан, моддаларни секинроқ чиқариш орқали СтормВалл иш фаолиятини узайтириш режалаштирилган. Ҳозирча бу ғоя назарий босқичда бўлса-да, у инсониятга Қуёш чақнашларини шунчаки кузатиш эмас, балки уларга фаол қаршилик кўрсатиш имконини бериши билан аҳамиятлидир.