General Motors заводларида роботлар ишчиларни сиқиб чиқармоқда: УАВ хавотирда

АҚШнинг General Motors (GM) автогиганти Детройтдаги Факторй Зеро флагман заводида ишлаб чиқаришни жадал автоматлаштиришга киришди. Компания конвеер линияларига 50 га яқин янги роботлаштирилган манипуляторларни ўрнатгани ҳақидаги хабар Америка автомобил саноати ходимлари касаба уюшмаси (УАВ) томонидан кескин қаршиликка учради. Бу жараён минглаб ишчиларнинг ўз иш жойларидан айрилиши фонида юз бермоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Краинъс Детроит Бусинесс нашри маълумотларига кўра, заводда ФАНУК компаниясининг замонавий роботлари йиғув операцияларини бажариш учун ўрнатилган. Шу билан бирга, 1300 нафардан ортиқ ходим вақтинча ёки доимий қисқартиришлар сабабли ишсиз қолмоқда. УАВ вакилларининг таъкидлашича, аввалига вақтинча деб эълон қилинган бўшатишлар эндиликда муддатсиз характерга эга бўлиб бормоқда, бу эса меҳнат бозорида жиддий ижтимоий кескинликни келтириб чиқармоқда.

“Қоронғу фабрикалар” даври яқинлашмоқда

Саноатда “дарк факториес” (қоронғу фабрикалар) ёки “lights-оут мануфактуринг” деб аталувчи тушунча тобора оммалашмоқда. Бу шундай ишлаб чиқариш моделики, унда жараёнлар тўлиқ автоматлаштирилган бўлиб, инсон иштироки деярли талаб этилмайди, ҳатто ёритиш тизимларига ҳам эҳтиёж қолмайди. Бундай технологик ёндашув ҳозирда Осиё мамлакатларида, хусусан Хитойда кенг ривожланмоқда.

Маълумотларга кўра, Jetour, Zeekr ва Xiaomi каби компаниялар аллақачон юзлаб роботлар ёрдамида минимал инсон ресурси билан ишлайдиган юқори технологияли заводларни ишга туширган. Япониянинг ФАНУК компанияси эса ўз роботларини ишлаб чиқаришда айнан инсон аралашуви нолга тенг бўлган тизимлардан фойдаланиш бўйича кашшоф ҳисобланади.

АҚШ автосаноатида ҳам бу тенденция фақат GM билан чекланиб қолаётгани йўқ. Ford Мотор Компани ва Stellantis НВ ҳам харажатларни камайтириш ва унумдорликни ошириш мақсадида йиғув линияларини роботлаштиришни жадаллаштирмоқда. Шунингдек, Hyundai Мотор Компани 2028-йилга келиб АҚШдаги электромобил заводларида Boston Dynamics томонидан ишлаб чиқилган гуманоид (одамсимон) роботларни ишга туширишни режалаштирган.

Прогресс ва ижтимоий ҳимоя ўртасидаги зиддият

Касаба уюшмалари технологик тараққиётга қарши эмас, бироқ улар бу жараён ишчиларнинг хавфсизлигини ошириш ва иш ҳафтасини қисқартиришга хизмат қилиши керак, деб ҳисоблайди. Амалда эса, роботизация фақатгина компания фойдасини кўпайтириш ва ишчи кучини тежаш воситасига айланиб қолаётгани танқид қилинмоқда. УАВ етакчилари General Motors раҳбариятини янги роботларни сотиб олиш ўрнига, бўшатилган ходимларни ишга қайтаришга чақирмоқда.

Экспертларнинг огоҳлантиришича, тўлиқ автоматлаштириш ўзига хос хавфларни ҳам келтириб чиқаради:

• Тизимли носозликлар ва киберҳужумларга нисбатан заифлик;
• Ишлаб чиқариш жараёнлари устидан инсоний назоратнинг йўқолиши;
• Оммавий ишсизлик ва ижтимоий тенгсизликнинг ортиши;
• Мураккаб муаммоларни ҳал қилишда роботларнинг мослашувчан эмаслиги.

Шунга қарамай, глобал электромобиллар пойгасида рақобатбардошликни сақлаб қолиш учун автогигантлар роботизацияни ягона йўл деб билишмоқда. GM ва унинг рақобатчилари учун харажатларни оптималлаштириш стратегик аҳамиятга эга, бироқ бу йўлда инсон омили ва технологик прогресс ўртасидаги мувозанатни топиш энг катта чақириқ бўлиб қолмоқда.