«Шифокорлар яширади», дейишади: 7 маслаҳатни текширдик...

Ижтимоий тармоқларда «ҳар куни битта олма есангиз — шифокор керак бўлмайди», «тўртта бодом саратондан ҳимоя қилади» ёки «битта лимон ортиқча ёғни йўқотади» каби маслаҳатлар тез-тез тарқалади. Уларнинг жозибаси тушунарли: мураккаб соғлиқ масаласига жуда оддий ечим ваъда қилинади.

Аммо ҳақиқат бироз бошқача. Рўйхатдаги маҳсулотларнинг аксарияти ҳақиқатан ҳам фойдали, лекин уларга берилган «кафолатлар» илмий далиллардан анча узоқ. Қуйида еттита машҳур даъвони бирма-бир кўриб чиқамиз.

Ҳар куни битта олма — шифокорни унутасизми?

Олма клетчатка, витаминлар ва турли ўсимлик бирикмаларини ўз ичига олган яхши маҳсулот. Уни мева-сабзавотларга бой рационнинг бир қисми сифатида истеъмол қилиш фойдали.

Лекин машҳур «кунига бир олма — шифокорга ҳожат йўқ» ибораси сўзма-сўз тўғри эмас.

8 мингдан ортиқ катталар иштирок этган тадқиқотда ҳар куни олма ейдиганлар дастлаб шифокорга камроқ мурожаат қилаётгандек кўринган. Аммо ёш, турмуш тарзи ва бошқа омиллар ҳисобга олингач, сезиларли фарқ қолмаган.

Хулоса: олма яхши одат, лекин профилактик кўрик ва даволанишнинг ўрнини босмайди.

Тўртта бодом саратондан ҳимоя қиладими?

Бодом ва бошқа ёнғоқлар оқсил, фойдали ёғлар, клетчатка ва минералларга бой. Улар соғлом овқатланиш рационига бемалол киритилиши мумкин.

Аммо «кунига тўртта бодом есангиз, ҳеч қандай саратон бўлмайди» деган даъво нотўғри.

АҚШ Миллий саратон институти маълумотига кўра, инсонларда ўтказилган тадқиқотлар бирор алоҳида маҳсулот саратондан тўлиқ ҳимоя қилишини исботламаган. Саратон хавфи генетика, чекиш, алкоголь, вазн, жисмоний фаоллик, муҳит ва умумий овқатланиш тарзи каби кўплаб омилларга боғлиқ.

Американинг Саратон тадқиқотлари институти ҳам битта маҳсулотнинг ўзи саратондан ҳимоя қила олмаслигини, асосий аҳамият турли ўсимлик маҳсулотларига бой умумий рационда эканини таъкидлайди.

Лимон ортиқча ёғни «эритадими»?

Бу интернетдаги энг машҳур мифлардан бири.

Лимон С витамини манбаи ва сувга қўшилганда уни ичишни ёқимлироқ қилиши мумкин. Аммо лимонда организмдаги ёғни махсус равишда «ёқиб юборадиган» модда йўқ.

Cleveland Clinic мутахассислари ҳам лимон шарбатида махсус ёғ ёқувчи хусусият мавжуд эмаслигини қайд этади. Агар шакарли ичимлик ўрнига лимонли сув ичсангиз, умумий калория миқдори камайиши мумкин — фойда асосан шундан келади.

Вазн камайиши эса узоқ муддатда истеъмол қилинган ва сарфланган энергия мувозанати, овқатланиш тарзи, ҳаракат ва бошқа омилларга боғлиқ.

Бир стакан сут суякларни мустаҳкамлайдими?

Бу даъвода ҳақиқат бор, лекин яна бир бор «битта маҳсулот — битта ечим» формуласи ишламайди.

Сут кальцийнинг яхши манбаларидан бири. Кальций ва D витамини суяк саломатлигини сақлаш учун муҳим. АҚШ Миллий соғлиқ институтлари катталарга ёш ва жинсга қараб кунига тахминан 1000–1200 мг кальций кераклигини кўрсатади.

Аммо суяклар учун фақат сут етарли эмас. D витамини, оқсил, жисмоний машқлар ва умумий овқатланиш ҳам аҳамиятга эга.

Сут истеъмол қилмайдиганлар ҳам кальцийни йогурт, пишлоқ, айрим балиқлар, тофу, кўкатлар ёки кальций билан бойитилган маҳсулотлардан олиши мумкин.

Айнан саккиз стакан сув ичиш шартми?

Сувсизланиш организмга яхши эмас — бу ерда баҳс йўқ. Суюқлик буйраклар, қон айланиши, ҳароратни бошқариш ва бошқа кўплаб жараёнлар учун зарур.

Аммо ҳамма инсон кунига айнан саккиз стакан сув ичиши шарт, деган универсал қоида мавжуд эмас.

Cleveland Clinic маълумотига кўра, эҳтиёж ёш, жисмоний фаоллик, иқлим, моддалар алмашинуви ва сурункали касалликларга қараб ўзгаради. Умумий йўналиш сифатида 8–12 стакан атрофида суюқлик тилга олинса-да, «ҳамма учун бир хил рақам» йўқ.

«Саккиз стакан сув = идеал тери» формуласи ҳам жуда соддалаштирилган. Тери ҳолатига генетика, ёш, қуёш таъсири, уйқу, овқатланиш ва парвариш ҳам таъсир қилади.

Тўртта хурмо доимо тетик қиладими?

Хурмо табиий шакарларга бой бўлгани учун тез энергия манбаи бўлиши мумкин. Шу билан бирга унда клетчатка, калий, магний ва бошқа микроэлементлар мавжуд.

Cleveland Clinic маълумотига кўра, тахминан тўртта хурмодан иборат 100 граммлик порция калий, магний ва клетчатканинг сезиларли миқдорини беради.

Бироқ «тўртта хурмо есангиз, кун бўйи тетик юрасиз» деган кафолат йўқ. Энергия даражаси уйқу, умумий рацион, жисмоний ҳолат, стресс ва касалликларга ҳам боғлиқ.

Қолаверса, хурмо ширин маҳсулот — порция миқдори ҳам аҳамиятли.

Саккиз соат уйқу — бахтли ҳаёт формуласи эмас

Уйқу рўйхатдаги энг кучли илмий асосга эга пунктлардан бири.

CDC маълумотига кўра, 18–60 ёшдаги катталарга одатда камида 7 соат, 61–64 ёшдагиларга 7–9 соат, 65 ёшдан кейин эса 7–8 соат уйқу тавсия этилади.

Узоқ вақт етарли ухламаслик семириш, диабет, юқори қон босими, юрак касалликлари, инсульт, хавотир ва депрессия хавфининг ошиши билан боғлиқ.

Аммо ҳаммага айнан саккиз соат талаб қилинмайди. Уйқунинг сифати ва мунтазамлиги ҳам давомийлиги каби муҳим.

Асосий сир жуда зерикарли — лекин ишлайди

Соғлиқ учун мўъжизавий маҳсулот излаш жозибали. Бироқ илмий маълумотлар яна ўша «зерикарли» формулани кўрсатади: турли ва мувозанатли овқатланиш, етарли ҳаракат, сифатли уйқу, чекишдан сақланиш, алкогольни чеклаш, вазнни назорат қилиш ва зарур тиббий текширувлар.

Олма, бодом, лимон, сут, сув ва хурмо бу тизимнинг яхши қисмлари бўлиши мумкин. Лекин улардан ҳеч бири алоҳида ҳолда саратондан, ортиқча вазндан ёки бошқа касалликлардан кафолатли ҳимоя бермайди.

Шунинг учун «шифокорлар буни билишингизни хоҳламайди» деган сенсацион иборанинг ортида сир йўқ. Аксинча, замонавий тиббиётнинг тавсияси анча оддий: соғлом маҳсулотларни истеъмол қилинг, лекин уларни дори ёки мўъжиза деб қабул қилманг.

Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқлар орқали улашинг.