АҚШда ядро реакторини бошқаришда илк бор сунъий интеллект синовдан ўтказилмоқда

АҚШнинг Индиана штатидаги Пурдуе университети муҳандислари энергетика соҳасида инқилобий қадам ташлашди. Мамлакат тарихида илк бор амалдаги ядро реактори базасида сунъий интеллект (AI), рақамли бошқарув ва киберхавфсизлик технологияларини синовдан ўтказиш бошланди. Ушбу лойиҳа келажакда атом энергетикасини тўлиқ автоматлаштириш ва хавфсизлик тизимларини янги босқичга олиб чиқишни мақсад қилган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Тадқиқотлар учун Пурдуе Университй Реактор Нумбер Оне (ПУР-1) деб номланувчи тадқиқот реактори танлаб олинди. Таъкидлаш жоизки, ушбу қурилма электр энергияси ишлаб чиқариш учун эмас, балки соф илмий мақсадлар, мутахассислар тайёрлаш ва янги технологияларни амалиётда текшириш учун хизмат қилади. 2019-йилда ПУР-1 АҚШда тўлиқ рақамли бошқарув ва хавфсизлик тизими билан ишлаш учун лицензия олган биринчи реакторга айланган эди.

Олимларнинг фикрича, сунъий интеллектни компьютер симуляцияларида эмас, балки реал ишлаётган ядро қурилмасида синаш ўта муҳимдир. Бу дастурий таъминотнинг кутилмаган носозликлар ёки ностандарт вазиятларда ўзини қандай тутишини аниқ баҳолаш имконини беради. Ixbt.com маълумотига кўра, мазкур лойиҳа атом станцияларини бошқаришда инсон омилини камайтириш ва жараёнларни максимал даражада оптималлаштиришга қаратилган.

Кичик модулли реакторлар ва келажак истиқболлари

Ушбу технологиянинг ривожланиши АҚШда фаол тарғиб қилинаётган кичик модулли реакторлар (SMR) ва микрореакторлар даври учун пойдевор бўлади. Бундай ихчам қурилмалар чекка ҳудудлар, йирик саноат объектлари, ҳарбий базалар ва улкан маълумотлар марказларини (Дата-сентер) энергия билан таъминлашда энг самарали ечим сифатида кўрилмоқда.

Рақамлаштириш ядро энергетикасига ёндашувни тубдан ўзгартириши кутилмоқда. Келажакда биргина оператор ўзидан юзлаб ёки минглаб километр узоқликда жойлашган бир нечта реакторларни бир вақтнинг ўзида масофадан назорат қилиши мумкин бўлади. Бу эса эксплуатация харажатларини сезиларли даражада камайтиради.

АҚШ Энергетика вазирлиги ушбу йўналишдаги лойиҳаларни ҳар томонлама қўллаб-қувватламоқда. Режага кўра, биринчи микрореакторлар 2026-йилдаёқ ишга тушиши керак. Бироқ, уларни кенг миқёсда жорий этишдан олдин рақамли бошқарув тизимларининг мутлақ ишончлилигини исботлаш талаб этилади. ПУР-1 реактори айнан шу масъулиятли вазифани бажарувчи асосий синов майдонига айланди.

Маълумот ўрнида, ПУР-1 реактори 1962-йилда қурилган бўлиб, у ҳозирда Индиана штатидаги ягона ишчи ҳолатдаги ядровий қурилма ҳисобланади. Олтмиш йилдан ортиқ тарихга эга бўлган ушбу иншоот бугун энг замонавий рақамли технологиялар ва сунъий интеллектнинг синов полигонига айлангани соҳанинг қай даражада тез ривожланаётганидан далолат беради.