Олимлар динозаврларни қириб юборган метеорит турини аниқлашди: у кутилганидан камёб бўлиб чиқди

Ер юзидаги ҳаётнинг қарийб 75 фоизини, жумладан, динозаврларни йўқ қилиб юборган 66 миллион йил аввалги фалокат сабабчиси ниҳоят аниқланди. Халқаро тадқиқотчилар гуруҳи ўтказган янги таҳлиллар шуни кўрсатадики, сайёрамизга урилган осмон жисми энг камёб метеорит турларидан бири — КО (Орнанс) синфидаги углеродли хондрит бўлган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ушбу хулосага келиш учун олимлар бўр даври охирида содир бўлган тўқнашувдан сўнг ҳосил бўлган юпқа лой қатламидаги никел изотопларини ўрганиб чиқдилар. Гарчи метеоритнинг ўзи зарба вақтида бутунлай буғланиб кетган бўлса-да, унинг микроскопик "кимёвий излари" сақланиб қолган. Тадқиқот натижалари ixbt.com нашри томонидан эълон қилинди.

Камёб ва қадимий жисм

Углеродли хондритлар Ерда топилган барча метеоритларнинг атиги 5 фоизини ташкил этади. КО синфи эса ушбу гуруҳнинг ҳам жуда кичик бир қисмидир. Бундай жисмлар Қуёш тизими шаклланган даврдан буён деярли ўзгармасдан сақланиб қолган энг қадимий материя намуналари ҳисобланади.

Олимларнинг таъкидлашича, ушбу кашфиёт глобал қирғин механизми ҳақидаги тасаввурларни ҳам бироз ўзгартиради. КО синфидаги метеоритлар таркибида олтингугурт, углерод, рух ва сув каби учувчи элементлар бошқа турдошларига қараганда анча кам. Бу эса глобал совишга сабаб бўлган асосий омил космик жисм келтирган моддалар эмас, балки зарба натижасида атмосферага кўтарилган улкан миқдордаги чанг ва майда бўлаклар бўлганини кўрсатади.

Чиксуклуб кратери ва коинот қаъри

Мазкур астероиднинг келиб чиқиши ҳали ҳам аниқ эмас, бироқ олимлар икки хил тахминни илгари сурмоқдалар. У ё Юпитер яқинидаги астероидлар камарининг ташқи қисмида, ёки Қуёш тизимининг янада олис ҳудудларида шаклланган бўлиши мумкин.

Замонавий ҳисоб-китобларга кўра, диаметри 10–15 километр бўлган ушбу улкан тош Ерга соатига 64 000 километр тезликда келиб урилган. Бу тўқнашув натижасида бугунги кунда Мексиканинг Юкатан ярим ороли остида яширинган Чиксуклуб кратери ҳосил бўлган.

Ушбу тадқиқот динозаврларнинг қирилиши ҳақидаги умумий манзарани ўзгартирмаса-да, Ер тарихидаги энг йирик фожиалардан бирига айнан қайси турдаги космик "меҳмон" сабабчи бўлганини юқори аниқликда белгилаб берди. Бу эса сайёрамизнинг ўтмишини ва коинотдан келиши мумкин бўлган хавфларни яхшироқ тушунишга ёрдам беради.