Сунъий интеллект компаниялари китобларни оммавий харид қилиб йўқ қилмоқда

Сунъий интеллект соҳасидаги йирик компаниялар ўз моделларини ўқитиш ва янги маълумотлар базаларини шакллантириш учун қоғоз китобларни оммавий равишда харид қила бошлади. 404 Медиа нашри суриштирувига кўра, рақамлаштириш жараёнидан сўнг китоблар жисмонан бутунлай йўқ қилиб юборилмоқда, бу эса адабий мероснинг тақдирига нисбатан жиддий хавотирларни келтириб чиқармоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Маълум бўлишича, бундай харидлар якуний буюртмачиларни яшириш мақсадида махсус воситачилар орқали амалга оширилмоқда. Айрим яккабош-савдо битимлари доирасида бир йўла 1 мингдан 1 миллионгача нусхадаги нашрлар сотиб олинмоқда. Бунда харидорларни муаллиф, жанр ёки аниқ мавзу эмас, балки матн ҳажми ва сифати кўпроқ қизиқтирмоқда.

Китоб бозоридаги кескин ўзгаришлар

Ушбу жараёнда илгари кутубхоналар ва китоб дўконларига хизмат кўрсатиб келган ИСБНдб базаси ҳам фаол иштирок этмоқда. Ҳозирда у сунъий интеллект йўналишида ишлаётган корпорациялар учун китобларни улгуржи етказиб бериш ва оммавий харид қилиш хизматларини таклиф қилмоқда. Икки қўл китоблар сотувчиларининг таъкидлашича, талаб кескин ошган — авваллари ҳафтасига ўртача 20 тача китоб сотилган бўлса, ҳозирда бу кўрсаткич юзлаб нусхаларга етган. Шунга ўхшаш тенденция Алибрис ва Библио савдо майдончаларида ҳам кузатилмоқда.

Мутахассисларнинг фикрича, инсонлар томонидан ёзилган босма асарлар сунъий интеллект учун энг тоза ва сифатли маълумот манбаи ҳисобланади. Сабаби, уларда нейротармоқларнинг ўзи генерация қилган такрорий ва паст сифатли маълумотлар ҳажми мавжуд эмас. Бу эса тил моделларининг мантиқий тузилиши ҳамда саводхонлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади.

Ҳуқуқий муаммолар ва йўқ қилинаётган мерос

Мазкур амалиёт аввалроқ Anthropic компаниясига нисбатан қўзғатилган суд материалларида ҳам ўз тасдиқини топган эди. Компания китобларни сотиб олиб, пудратчилар ёрдамида сканер қилган, сўнгра тезкор саноат сканерлаш жараёни қулай бўлиши учун кўплаб нусхаларни алоҳида саҳифаларга бўлиб ташлаган. Суд қонуний сотиб олинган китобларни ўқитиш учун ишлатишни "адолатли фойдаланиш" (фаир усе) тамойилига кўра йўл қўйиладиган ҳолат деб топган. Бироқ компания миллионлаб пират китоб сақлангани учун бошқа даъволарга ҳам дуч келган. Шунингдек, Google ҳам Gemini моделини ўқитишда муаллифлик ҳуқуқи билан ҳимояланган миллионлаб китоблардан ноқонуний фойдаланганликда айбланиб судга тортилган.

Жараённинг энг хавотирли жиҳати шундаки, сканерлашдан сўнг кўплаб ноёб ва узоқ вақт давомида қайта нашр этилмаган китоблар қайтариб бўлмайдиган даражада йўқ қилиб юборилмоқда. Уларнинг рақамли нусхалари эса фақатгина ёпиқ сунъий интеллект базаларида сақланиб қолмоқда. Бу эса келажак авлодлар учун қимматли маданий мероснинг жисмонан йўқолиб кетиш хавфини туғдирмоқда.