Орбитал механика: Northrop Grumman сунъий йўлдошлар умрини узайтирмоқда

Ер орбитасида космик аппаратлар фаолиятини узайтиришга мўлжалланган янги авлод роботлари аввалгиларини алмаштира бошлади. ixbt.com маълумотига кўра, Northrop Grumman компаниясига тегишли Миссион Эхтенсион Веҳикле (МEV) космик аппарати Австралиянинг Оптус алоқа сунъий йўлдошидан муваффақиятли узилди. Мазкур қурилма бир йилдан ортиқ вақт давомида сунъий йўлдошни керакли нуқтада ушлаб туриб, унинг ўз вазифасини давом эттиришини таъминлаганди. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Маълумки, алоқа ва кузатув сунъий йўлдошлари ўз функцияларини бажаришдан тўхташининг асосий сабаби компьютер ёки трансиверларнинг ишдан чиқиши эмас, балки орбитада керакли ҳолатни сақлаб туриш учун ёқилғи тугашидир. 2009-йилда учирилган ва 15 йиллик хизмат муддатига мўлжалланган Оптус сунъий йўлдоши МEV ёрдамида яна олти йил давомида ўз фаолиятини давом эттириши ва фойда келтириши мумкин бўлди.

Янги авлод космик роботлари ва миссиялар

Жорий йил июль ойида SpaceX Falcon 29 ракета ташувчиси ёрдамида орбитага Нортроп компаниясининг тўртта янги аппарати чиқарилди. Улардан бири икки илғор манипулятор билан жиҳозланган ва АҚШнинг ҳарбий тадқиқот ташкилоти DARPA томонидан ишлаб чиқилган Миссион Роботик Веҳикле (МРВ) ҳисобланади. Қолган учтаси эса Миссион Эхтенсион Подс (МЕП) деб номланиб, модулли ҳаракатга келтирувчи тизимлардан иборат кичикроқ сунъий йўлдошлардир.

Ҳозирда мазкур тўртта аппарат Ер сатидан тахминан 27 000 мил баландликдаги мақсадли орбиталарга йўл олмоқда. Режага кўра, 2027-йилда МРВ ўзининг робот қўллари ёрдамида МЕП подларидан бирини Оптус сунъий йўлдошига улаб қўяди. Бу эса қурилманинг орбитада яна кўп йиллар давомида ишлашини таъминлайди.

Космосда барқарорлик ва янги бизнес модел

Арзонроқ учиш харажатлари ва космик компонентлар нархининг тушиши фазовий таъмирлаш миссияларини реалликка айлантирмоқда. Нортроп компаниясининг логистика ва хизмат кўрсатиш директори Кесси Вонгнинг таъкидлашича, асосий мақсад — космосни барқарор муҳитга айлантириш, сунъий йўлдошларни таъмирлаш, уларнинг умрини узайтириш ёки модернизация қилиш имконини берувчи инфратузилмани яратишдир.

Ҳозирда орбитада иккита МEV аппарати мавжуд бўлиб, улар 2019 ва 2020-йилларда учирилган ҳамда учта буюртмачига, жумладан, иккита Интелсат ва битта Оптус космик аппаратига он йиллик хизмат муддатини тақдим этган. МEV-1 кейинги мижозни кутиш учун автотураргоҳ орбитасида қолади, МEV-2 эса 2030-йилгача ўзининг Интелсат мижозига бириктирилган ҳолда қолмоқда.

Янги МРВ аппарати эса бизнес моделининг сезиларли даражада ривожланганини билдиради. Эндиликда сунъий йўлдош операторлари бевосита ўз космик аппаратларига доимий равишда уланадиган МЕП подларини сотиб олишади. Бу эса МРВ қурилмасига бир вақтнинг ўзида бир нечта бошқа транспорт воситаларига хизмат кўрсатиш имконини бериб, хизмат нархини арзонлаштиради.

Бундай мураккаб операциялар юқори технологик имкониятларни талаб қилади. Ҳаракатланиш тезлиги соатига минглаб милларни ташкил этувчи икки аппарат бир-бирига автоном тарзда яқинлашиб, хавфсиз тарзда туташиши лозим. МEV қурилмалари сунъий йўлдошнинг двигател найчаларига уланиш учун махсус зонддан фойдаланса, МРВ қурилмалари робот қўллари ёрдамида МЕП подларини эҳтиёткорлик билан бириктириши керак бўлади.