NASA ва IBM Ойнинг энг тўлиқ сунъий интеллект харитасини яратди

АҚШнинг NASA космик агентлиги ва IBM компанияси ҳамкорликда сунъий интеллект ёрдамида яратилган Лунар Фоундатион Модел номли Ойнинг энг тўлиқ харитасини тақдим этди. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур лойиҳа сув музини махсус машинали ўқитиш моделларига нисбатан 20 фоиздан ортиқроқ аниқликда топиш имконини беради ва келгусидаги космик миссиялар учун муҳим қадам ҳисобланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Очиқ манбали лойиҳа АҚШ ва Япония космик миссияларининг маълумотларини — гравитация, топография, ҳарорат ўлчовлари ҳамда оптик суратларни ягона, мослашувчан форматга бирлаштиради. IBM Ресеарч Эуропе директори Хуан Бернабе-Морено ушбу моделни Ойнинг сирларини очишда "рақамли Розетта тоши"га қиёслаб, у илгари тарқоқ маълумотлар базасида яшириниб ётган қонуниятларни юзага чиқаришини таъкидлади.

Ой муҳити ўта экстремаллиги ва атмосфера мавжуд эмаслиги билан ажралиб туради: бунда ёруғликни сочувчи қатлам йўқлиги сабабли соялар мутлақо қора, ёритилган қисмлар эса кўзни қамаштирувчи даражада ёрқин бўлади. Ҳарорат қуёш остида +121 даражадан соядаги кратерларда –246 даражагача ўзгариб туради. Шунингдек, абразив ёпишқоқ чанг юзаларни қоплаб, жиҳозларни шикастлайди ва кузатувни қийинлаштиради.

Сунъий интеллектни ўқитиш ва амалий аҳамият

Мутахассисларнинг тушунтиришича, қутбларда қуёшнинг уфқу остида туриши кратерлар ва жарликларни яширувчи узун сояларни ҳосил қилади. Бундай шароитда сунъий йўлдош маълумотларини талқин қилиш, астронавтлар учун хавфсиз йўналишларни режалаштириш ёки базалар учун жой танлаш ниҳоятда оғир вазифа ҳисобланади.

Янги модел ГРАИЛ миссиясининг 20 километр аниқликдаги гравитация хариталаридан тортиб, алоҳида тошларни 1 метр аниқликда фарқловчи Лунар Реконнаиссансе Орбитер суратларигача бўлган турли хил тўпламлар асосида ўқитилди. У қўпол иссиқлик хариталарини аниқлаштириш, кратерларни аниқроқ топиш ва муз қатламларини аниқлашдаги хатоликларни камайтиришга қодир.

NASAнинг Ой топографияси бўйича эксперти ва лойиҳа ҳамраҳбари Майкл Баркернинг қайд этишича, сунъий интеллект модели кичик, илгари рўйхатга олинмаган кратерларни аниқлаш орқали Ойнинг турли ҳудудларини ёшини аниқлашга ва нисбатан яқиндаги вулқон фаоллигига оид баҳсли масалаларга ойдинлик киритишга ёрдам беради.

Моделнинг амалий қиймати бевосита сув музи билан боғлиқ бўлиб, у ой разведкасининг асосий мақсади саналади. NASA баҳосига кўра, қутб кратерлари келгусидаги экипажларни таъминлаш ҳамда чуқур коинотга парвозларни амалга ошириш учун зарур бўлган юзлаб миллионлаб тонна ичимлик суви, кислород ва ракета ёқилғисини сақлаши мумкин.

Хуан Бернабе-Морено келгусидаги ютуқлар фақат битта янги асбобдан эмас, балки кўплаб воситаларнинг биргаликда ишлашини таъминловчи алгоритмлардан келиб чиқишини таъкидлади. Шунингдек, Ой келгусида тоза термоядровий синтез учун ноёб гелий-3 изотопига бойлиги ва унинг нариги томони телескоплар учун ўта тинч муҳит тақдим этиши билан ҳам аҳамиятлидир.