NASA Годдард марказидаги қисқартиришлар космик телескоплар лойиҳасига таъсир қилмоқда

Ссиентифик Американ нашри маълумотига кўра, NASA'га қарашли Годдард космик парвозлар маркази сўнгги йилларда ўз ходимлари ва инфратузилмасининг салмоқли қисмини йўқотди. 2020-йил мартидан 2025-йил январигача бўлган даврда марказдаги ходимлар ва пудратчилар сони тахминан 10 000 нафардан 6 000 нафарга, яни 40 фоизга камайди. Кейинчалик агентлик уларнинг бир қисмини қайтарган бўлса-да, мазкур ўзгаришлар илмий муассасанинг келгусидаги йирик космик телескопларни лойиҳалаш ва қуриш салоҳиятига жиддий хавф солмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

АҚШ Ҳисоб палатаси (ГАО) маълумотларига кўра, 2025-йил давомида NASA ўз фуқаролик ходимларининг тахминан 22 фоизини йўқотган бўлиб, бу қисқартиришлар агентликнинг 36 та йирик лойиҳасидан 25 тасига таъсир кўрсатди. Годдард маркази космик фанлар учун алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, айнан шу ерда машҳур «James Webb» ҳамда Нанкй Грасе Роман телескоплари лойиҳалаштирилган ва яратилган эди. Бироқ 2025-йил ноябрь ойида Роман ва бошқа аппаратлар учун бутловчи қисмлар тайёрлайдиган лаборатория ёпилди, тегишли муҳандислик жамоаси эса 30 кишидан атиги 7 кишигача қисқарди.

Инфратузилманинг ўзгариши ва хавфсизлик масалалари

Ҳукумат фаолиятининг вақтинча тўхтатилиши даврида оптик детекторлар лабораторияси, аппарат синовлари учун мўлжалланган безеха камераси ҳамда механик устахоналар ҳам ёпилган эди. Кейинчалик детекторлар лабораторияси қайта очилди. NASA вакилларининг таъкидлашича, бу ўзгаришлар Годдардни мураккаб космик аппаратлар яратиш қобилиятидан маҳрум этмаган. Агентлик айрим объектларнинг ёпилишини уларнинг эсингани ёки иш моделларининг ўзгаргани билан изоҳламоқда. Жумладан, двигател тизимларини ишлаб чиқариш эндиликда хусусий компанияларга буюртма қилиш орқали самаралироқ амалга оширилмоқда.

Мустақил текширувлар қисқартиришлар давомида қонунбузарликлар аниқланмаганини кўрсатган бўлса-да, ходимлар орасида ноаниқлик кучайганини қайд этди. Собиқ ходимлар ассоциациясининг маълумотига кўра, хавфсизлик ва миссияларни таъминлаш учун масъул бўлган бўлинма ўз мутахассисларининг ярмига яқинини йўқотган. Ўз навбатида, NASA синовлар хавфсизлигига путур етмаганини қатъий таъкидламоқда.

Келажакдаги миссиялар ва NASEМ баҳоси

Ҳозирги вақтда Годдард марказида фаол қурилиш босқичида бўлган йирик флагман космик обсерватория мавжуд эмас. Шунга қарамай, марказ потенциал яшашга яроқли экзосайёраларни қидиришга мўлжалланган Ҳабитабле Ворлдс Обсерваторй телескопини тайёрлашда иштирок этмоқда, шунингдек, Титан учун Dragonfly миссияси ҳамда Венерани ўрганувчи ДАВИНСИ аппарати устида ишламоқда. Марказ директори Жейми Дунн август ойида ўтказилган йиғилишда муассаса “ташвишли даврдан сўнг тиклана бошлаганини” маълум қилди.

Мутахассисларнинг компетенцияси ва инфратузилмаси етарлилигини баҳолаш учун АҚШ Миллий фанлар, муҳандислик ва тиббиёт академиялари (NASEМ) махсус комиссия тузди. NASEМнинг якуний хулосаси Годдард марказида келгуси авлод мураккаб космик миссиялари учун зарур мутахассислар ва жиҳозлар қанчалик сақланиб қолганини аниқ кўрсатиб бериши кутилмоқда.