«Кечирмаслик» саратонга олиб келадими? Мутахассис фикри баҳс уйғотди

«Ўлсам ҳам кечирмайман» деган кучли алам инсон саломатлигига таъсир қилиши мумкинми? Онгости билан ишловчи мутахассис Зебо Каримова ижтимоий тармоқдаги чиқишида онкологик касалликка чалинган айрим мижозларида узоқ йиллар давомида йиғилган нафрат, хафагарчилик ва кечиролмаслик ҳолатларини кузатганини айтди.

Унинг фикрича, инсон ичидаги ҳал бўлмаган ҳиссиётлар билан ишлаш ҳаётини енгиллаштириши мумкин.

Аммо бу ерда муҳим бир чегара бор: психологик оғирликни камайтириш фойдали бўлиши мумкин, лекин нафрат ёки кечирмаслик саратоннинг сабаби эканини айтишга илмий асос йўқ.

1. Мутахассис нимани айтди?

Зебо Каримова ўз тажрибаси ҳақида гапирар экан, онкологик касалликка чалинган айрим инсонларда «мен ҳақман» деган ички қарама-қаршилик ва узоқ вақт сақланган хафагарчилик борлигини таъкидлаган.

Унинг айтишича, баъзи мижозлари нафрат ва алам билан ишлаганидан кейин ўзини енгил ҳис қилган.

«Нафратини олганидан кейин ҳаёти енгиллашади», — дея ўз тажрибасига асосланган фикрини билдирган мутахассис.

Бироқ шахсий амалиётда кузатилган ҳолат билан тиббий сабаб-оқибат муносабатини тенглаштириб бўлмайди.

2. Нафрат ва стресс организмга таъсир қиладими?

Бу саволга жавоб — ҳа, руҳий ҳолат инсоннинг умумий саломатлиги ва ҳаёт сифатига таъсир қилиши мумкин.

Масалан, узоқ давом этувчи стресс уйқу, кайфият, диққат, қон босими ва бошқа физиологик жараёнларга таъсир қилиши мумкин. Миллий Саратон Институти маълумотларига кўра, сурункали стресс организмда турли салбий ўзгаришларни келтириб чиқариши мумкин, аммо унинг саратон пайдо бўлишига тўғридан-тўғри сабаб экани ҳали аниқ эмас.

Саратон билан яшaётган инсонларда эса қўрқув, ғазаб, хавотир, ёлғизлик ва тушкунлик каби ҳислар жуда кенг учрайди.

Шунинг учун руҳий ҳолатга эътибор бериш муҳим.

Аммо буни «нафрат → саратон» каби содда формула билан тушунтириш мумкин эмас.

3. Илм-фан саратон сабаблари ҳақида нима дейди?

Саратон битта сабаб билан пайдо бўладиган касаллик эмас.

Унинг хавфига турли омиллар таъсир қилиши мумкин:

Американинг Саратон Жамияти таъкидлашича, инсоннинг шахсияти, фикрлари ва ҳис-туйғулари саратонни келтириб чиқариши исботланмаган. Ҳатто инсонда хавф омили мавжуд бўлса ҳам, айнан шу омил касалликка сабаб бўлганини ҳар доим аниқлашнинг иложи йўқ.

4. «Кечира олмаслик» билан нима қилиш керак?

Бу ерда мақоланинг энг муҳим нуқтаси бор.

Инсон кимнидир кечира олмаётган бўлса, уни «дарҳол кечир!» деб мажбурлаш ҳам тўғри эмас.

Айниқса, оғир хафагарчилик ёки руҳий жароҳат ортида жиддий шахсий тажриба турган бўлиши мумкин.

Кечириш:

• содир бўлган ишни тўғри деб қабул қилиш эмас;

• ноҳақликни оқлаш эмас;

• муносабатни мажбуран тиклаш эмас;

• ўз чегараларидан воз кечиш эмас;

• касаллик учун ўзини айблаш эмас.

Баъзан инсон учун энг муҳим қадам — «мен бу воқеадан кейин қандай яшайман?» деган саволга жавоб топишдир.

5. Саратонга чалинган инсон ўзини айбламаслиги керак

Бу масалада эҳтиёткорлик айниқса муҳим.

Саратон ташхисини эшитган одам «демак, мен кимнидир кечирмаганим учун касал бўлдим», деб ўйлаши мумкин.

Бундай фикр эса аллақачон оғир бўлган вазиятни янада мураккаблаштиради.

Американинг Саратон Жамияти маълумотларига кўра, инсоннинг ҳис-туйғулари ва шахсий муносабати саратонни келтириб чиқаргани ҳақида далиллар йўқ. «Ижобий фикрласам, касалликни енгаман» деган қараш ҳам яшаш давомийлигини ошириши исботланмаган.

Шу билан бирга, ҳиссиётларни тан олиш, яқинлар билан суҳбатлашиш, психологик ёрдам олиш ва стрессни бошқариш инсоннинг ҳаёт сифатига ёрдам бериши мумкин.

6. Демак, мутахассиснинг фикрида қайси жиҳат муҳим?

Зебо Каримованинг фикрини тиббий ташхис ёки саратон сабабларининг илмий изоҳи сифатида эмас, инсоннинг ички ҳолати ҳақидаги шахсий профессионал қараш сифатида қабул қилиш тўғри бўлади.

У кўтарган масала эса муҳим: инсон йиллар давомида йиғилган алам, ғазаб ва хафагарчилик билан яшаса, бу унинг руҳий ҳолатига оғирлик қилиши мумкин.

Шунинг учун руҳий саломатлик ҳақида ҳам қайғуриш зарур.

Бироқ бу саратонни даволаш ўрнини босмайди.

Якуний хулоса: кечириш фойдали бўлиши мумкин, аммо...

Инсонни йиллар давомида эзиб келаётган нафратдан халос бўлиш, руҳий оғирликни камайтириш ва ўтмиш билан соғлом муносабат ўрнатиш ҳаёт сифатини яхшилаши мумкин.

Аммо «кечирмаган одам онкология бўлади» деган қатъий хулоса илмий жиҳатдан тасдиқланмаган.

Саратон мураккаб касаллик бўлиб, унинг пайдо бўлишига кўплаб биологик, генетик, атроф-муҳит ва турмуш тарзи омиллари таъсир қилиши мумкин.

Шунинг учун инсонга энг тўғри йўл — касаллик бўлса, малакали шифокорга мурожаат қилиш; руҳий оғирлик бўлса, уни ҳам эътиборсиз қолдирмаслик.

Кечириш эса, аввало, кимгадир бериладиган жазо ёки мукофот эмас — баъзан инсоннинг ўзи енгилроқ яшаши учун танлайдиган ички жараёнидир.