Қайси вақтда ухлаш керак? Мутахассислар жавоби ҳайрон қолдиради...
21:00 да ухласангиз соғлом, 23:00 дан кейин ётсангиз вазн оласиз, 01:00 да эса организм ўзини заҳарлайди — ижтимоий тармоқларда бундай хабарлар тез-тез тарқалади. Аммо бу даъволарнинг барчасига бирдек ишониш мумкинми?
Уйқу вақти ҳақидаги бундай хабарлар одамларнинг эътиборини тортиши табиий. Чунки кеч ухлашнинг саломатликка таъсири ҳақида турли тадқиқотлар бор. Бироқ организмда айнан соат 23:00 ёки 00:00 да кескин ўзгариш содир бўлади, деган қатъий қоида мавжуд эмас.
Асосий масала — инсоннинг қанча ухлаши, уйқу режими қанчалик мунтазамлиги ва унинг кундалик ҳаёт тарзи.
«21:00 — соғлом, 01:00 — заҳарланиш» деган гап ростми?
Интернетда тарқалаётган хабарда ҳар бир соатга муайян оқибат боғланган. Аммо буни тиббий қоида сифатида қабул қилиш тўғри эмас.
Масалан:
21:00 да ухлаш автоматик равишда инсонни «соғлом» қилиб қўймайди;
22:00 да ухлаш мия фаолиятини бир зумда «тиниқлаштириб» юбормайди;
23:00 дан кейин ухлашнинг ўзи вазн йиғишга сабаб бўлмайди;
00:00 дан кейин ухлаш организм дам олмайди, деган маънони англатмайди;
01:00 да ухлаш организм ўзини «заҳарлайди», деган даъво эса илмий асосга эга эмас.
Организмнинг ишлашини битта аниқ соатга бўлиб қўйиш мумкин эмас.
Унда кеч ухлашнинг зарари нимада?
Бу ерда муҳим фарқ бор. Кеч ухлашнинг ўзи эмас, балки уйқу етишмаслиги ва режимнинг доимий бузилиши саломатликка салбий таъсир қилиши мумкин.
Доимий равишда етарлича ухламаслик:
Диққат ва хотирага таъсир қилиши;
Кундузги чарчоқни кучайтириши;
Кайфият ва ҳиссий ҳолатга салбий таъсир кўрсатиши;
Организмнинг нормал кун-тун ритми бузилишига олиб келиши мумкин.
Шунинг учун «соат 22:00 гача ухлаш шарт» деган универсал қоидадан кўра, етарли ва мунтазам уйқу муҳимроқ.
Энг муҳим савол — соат нечада ётиш эмас
Бир инсон эрта туриши керак бўлса, кечқурун эртароқ ухлаши табиий. Бошқа инсоннинг кун тартиби эса бошқача бўлиши мумкин.
Шу сабабли уйқу режимига баҳо беришда бир нечта омил муҳим:
Омил | Нима учун муҳим? |
|---|---|
Уйқу давомийлиги | Организмнинг тикланиши учун зарур |
Мунтазам режим | Кундалик уйқу-уйғониш ритмини сақлашга ёрдам беради |
Уйқу сифати | Тез-тез уйғониш ва безовталик дам олишни қийинлаштиради |
Кундузги фаоллик | Уйқу-уйғониш циклига таъсир қилади |
Уйқуга ётишдан олдин нималарга эътибор бериш керак?
Сифатли уйқу учун мураккаб қоидалар шарт эмас. Оддий одатларни шакллантиришнинг ўзи фойдали бўлиши мумкин:
ҳар куни тахминан бир хил вақтда ётиш ва туриш;
ухлашдан олдин тинчланишга вақт ажратиш;
ётоқхонани қулай ва сокин муҳитга айлантириш;
кечқурун экран ва кучли ёруғлик таъсирини камайтириш;
кундузи етарлича ҳаракат қилиш.
Демак, «идеал соат» қайси?
Бу саволнинг жавоби вирусли хабардаги каби 21:00, 22:00 ёки 23:00 рақами эмас.
Энг тўғри ёндашув — ўз кун тартибингизга мос, етарли давомийликда ва мунтазам уйқу режимини шакллантириш.
Шунинг учун «01:00 да ухласангиз, ўзингизни заҳарлайсиз» деган хабарни кўриб қўрқиш шарт эмас. Аммо ҳар куни тун ярмигача бедор бўлиб, кейин етарлича ухламасликни ҳам одатга айлантириш яхши фикр эмас.
Хулоса шу: соатга эмас, уйқунинг етарлилиги, сифати ва мунтазамлигига эътибор беринг.
Изоҳлар 0
…