Yaqin Sharqdagi keskinlik kuchayishi bilan neft bozori yana jiddiy tebranishga tushdi. Savdolar ochilishida Brent markali neft narxi keskin sakrab, bir barrel uchun 80 dollardan yuqori ko‘rsatkichga chiqdi. Ayrim paytda u 82 dollardan ham oshib, so‘ngra biroz orqaga chekinib, 79 dollar atrofida shakllandi. Bu esa bozorda xavotir, ta’minot uzilishiga oid qo‘rquv va investorlar ehtiyotkorligi yana kuchayganini ko‘rsatdi. Reuters ma’lumotiga ko‘ra, Brent bir paytning o‘zida 82,37 dollargacha ko‘tarilgan.
Tahlilchilarning aksariyati bu o‘sishni shunchaki bir kunlik hayajon deb baholamayotir. Citigroup mutaxassislari yaqin haftada Brent narxi kamida 80–90 dollar oralig‘ida qolishi mumkinligini aytmoqda. Ya’ni bozor hozir oddiy iqtisodiy signallar emas, balki geosiyosiy xavflar bilan boshqarilayotgan pallaga kirgan. Agar mintaqadagi vaziyat yumshamasa, narxlar yanada yuqori nuqtalarga chiqishi hech kimni hayratda qoldirmaydi.
Bozordagi kayfiyatni yanada keskinlashtirayotgan jihat — Fors ko‘rfazidagi tashish yo‘llari va tanker harakati bilan bog‘liq xatarlardir. Reuters va boshqa manbalarga ko‘ra, Ormuz bo‘g‘ozi atrofidagi harakat jiddiy izdan chiqqan, logistika sekinlashgan, ayrim kompaniyalar esa yuk tashishni qayta ko‘rib chiqmoqda. Shu sabab Wood Mackenzie va boshqa bozor ishtirokchilariga o‘xshash tahlilchilar, agar navigatsiya tezda tiklanmasa, neft 100 dollardan ham oshib ketishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda. Reuters materiallarida ham uzoqqa cho‘zilgan uzilish Brent’ni 100 dollardan yuqoriga surishi mumkinligi aytilgan.
Ayrim banklar va investitsiya uylari o‘z prognozlarini yuqoriga qarab qayta ko‘rib chiqmoqda. Morgan Stanley avvalgi nisbatan past baholarni oshirib, yaqin davrda geosiyosiy “risk-premiya” neft narxida saqlanib turishini ta’kidladi. Bu degani, bozor hozir nafaqat real ta’minot, balki urush xavfi uchun ham qo‘shimcha narx to‘layapti. Qisqasi, xaridor ham, sarmoyador ham hozir har bir xabarni barrel narxiga aylantirayotgan vaziyat yuzaga kelgan.
Neftdagi bu siljish faqat energiya bozori bilan cheklanib qolmadi. Oltin kabi xavfsiz aktivlar avval keskin qimmatlashdi, keyin esa qisman orqaga tortdi. Global aksiya bozorlari savdo boshida pasaydi, keyin ayrim yo‘qotishlarning bir qismini qoplashga harakat qildi. Ya’ni sarmoya bozorida klassik manzara kuzatilmoqda: xavf ortadi — pul xavfsiz panoh izlaydi, birjalar esa bosim ostida qoladi.
Fors ko‘rfazida moliyaviy maydon ham bundan chetda qolmadi. Birlashgan Arab Amirliklari regulyatori Abu-Dabi va Dubayning asosiy fond bozorlari 2 va 3-mart kunlari yopilishini e’lon qildi. Rasmiy bayonotda vaziyat doimiy kuzatilayotgani va zarurat tug‘ilsa qo‘shimcha choralar ko‘rilishi aytilgan. Bu qarorning o‘zi ham mintaqadagi xavotir naqadar jiddiy ekanini yaqqol ko‘rsatib turibdi.
Xulosa oddiy, lekin qattiq: urush neft narxini faqat ko‘tarmayapti, balki butun bozor psixologiyasini o‘zgartiryapti. Hozir barcha nigoh bir nuqtada — mojaro qancha davom etadi va Ormuz bo‘g‘ozidagi harakat qanchalik tez tiklanadi? Agar vaziyat yumshamasa, neft, gaz, inflyatsiya va hatto kundalik tovarlar narxida ham yangi bosim to‘lqinini ko‘rishimiz mumkin. Bozor hozir nervda, neft esa shu nervning eng sezgir ko‘zgusiga aylandi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
