Xitoyda kanalar orqali yuquvchi yangi xavfli virus aniqlandi...

Jahon tibbiyoti va ilm-fan hamjamiyati diqqati yana Xitoyga qaratildi. Pekindagi Patogenlarni o‘rganish va bioxavfsizlik bo‘yicha davlat markaziy laboratoriyasi olimlari kanalar orqali odamlarga yuquvchi yangi xavfli patogenni rasman qayd etishdi. Dunyoning eng nufuzli tibbiyot nashrlaridan biri bo‘lgan The New England Journal of Medicine jurnalida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, mutaxassislar ortonayrovirus turkumiga mansub yangi virus shtammini aniqlab, uning genetik xususiyatlarini oshkor qilishdi. Mazkur noma’lum qo‘zg‘atuvchi inson organizmida kuchli isitma va xavfli klinik belgilarni keltirib chiqarishga qodir. Xo‘sh, olimlar tomonidan topilgan ushbu yangi virus qanday nomlandi, uning alomatlari nimalardan iborat va kanalar insonlarga qanday tahdid solmoqda? Maqola oxirida esa asosiy intriga — ALTNV patogenining kelib chiqishi, uning o‘ziga xos genetik tuzilishi va ilk kasallanish tarixi bo‘yicha barcha tafsilotlarni e’tiboringizga havola etamiz.

Metatranskriptom tahlil va pekinlik olimlarning kashfiyoti

Pekindagi yetakchi laboratoriya tadqiqotchilari bemorlarni chuqur tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish chog‘ida yangi patogenni ajratib olishga muvaffaq bo‘ldilar:

• Murakkab genetik sekvenirlash: Mutaxassislar metatranskriptom sekvenirlash usuli orqali virusni to‘liq ajratib olishdi;

• Noodatiy natija: SFTS (trombotsitopeniya sindromi bilan kechuvchi o‘tkir isitma) belgilari kuzatilgan, biroq DBV testi manfiy chiqqan bemorlar tanasida ilgari fanga noma’lum bo‘lgan yangi patogen topildi;

• Rasmiy nom berildi: Tadqiqotchilar ushbu yangi turdagi ortonayrovirusga «Osiyo uzunshoxli kanasi nayrovirusi» (Asian longhorned tick nairovirus — ALTNV) nomini berishdi;

• Kuchli isitma xavfi: Olimlarning xulosasiga ko‘ra, ALTNV bevosita kana chaqishi orqali inson organizmiga o‘tadi va kuchli bezgak (lixoradka) hamda intoksikatsiyani chaqiradi.

«Biz metatranskriptom sekvenirlash o‘tkazdik va yangi virusni ajratdik. Olingan ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ALTNV — bu kanalar orqali yuqadigan va odamlarda kuchli isitma keltirib chiqaradigan yangi paydo bo‘lgan patogen ortonayrovirusdir», — deya ma’lum qildi pekinlik tadqiqotchilar guruhi.

Filogenetik tahlil: 80 foizdan kam o‘xshashlik va yangi tur tasdig‘i

Olimlar yangi virusning evolyutsion kelib chiqishi va biologik tuzilishini o‘rganishda quyidagi muhim jihatlarni qayd etishdi:

• Aminokislotalar mutaqilligi: Filogenetik tahlil natijalariga ko‘ra, yangi topilgan ALTNV virusining boshqa ma’lum ortonayroviruslar bilan aminokislota ketma-ketligi o‘xshashligi 80,04 foizdan kamroqni tashkil etadi, bu esa uning mutlaqo mustaqil va yangi tur ekanini isbotlaydi;

• WELV oilasining yangi davomi: Mazkur patogen avvalroq tilga olingan WELV ortonayroviruslari bilan bir guruhga mansub bo‘lib, ularning evolyutsion tarmog‘ini kengaytiradi;

• Umurtqalilar va insonlarga xavf: Ushbu turkumdagi barcha viruslar kanalar tomonidan tashiladi va odamlardan tashqari boshqa umurtqali hayvonlarga ham faol yuqishi mumkin.

Asosiy yechim va Nayrobi kasalligining yangi xavfi

Ko‘pchilik sog‘liqni saqlash mutaxassislari va jamoatchilikni qiziqtirgan eng muhim masala — ortonayroviruslar qanchalik darajada epidemiologik xavfga ega ekani va bu patogen qachondan beri tarqalib kelayotganidir. Eng muhim yechim va xulosa shundaki, mazkur ortonayrovirus turkumining nomi aslida qo‘y va echkilarning oshqozon-ichak traktiga jiddiy zarar yetkazuvchi «Nayrobi qo‘y kasalligi»dan kelib chiqqan. Biroq endilikda ushbu oila vakillari mutatsiyaga uchrab, inson organizmiga ham bevosita moslashmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu turkumdagi yuqumli infeksiya bilan kasallanishning ilk holati rasman 2019 yildayoq qayd etilgan bo‘lsa, bugungi kunga kelib yangi ALTNV shtammining ochilishi tabiatdagi kanalar xavfi tobora transformatsiyalanib borayotganini ko‘rsatadi. Mutaxassislar ochiq tabiatga chiqqanda va chorva bilan aloqada bo‘lganda kana chaqishidan ehtiyot bo‘lishga, chaqqan taqdirda zudlik bilan shifokorga murojaat qilishga chaqirmoqda.

Sizningcha, dunyo bo‘ylab kanalar va boshqa hasharotlar orqali tarqalayotgan yangi turdagi noma’lum viruslar kelajakda yangi pandemiyalarga olib kelishi mumkinmi? Bahor va yoz mavsumida kanalardan himoyalanish uchun qanday profilaktik choralarni ko‘rish kerak deb hisoblaysiz? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va tibbiyot olamidagi ushbu dolzarb yangilikni yaqinlaringiz hamda oilangiz salomatligini asrash uchun ulashing!