Buyuk Britaniya parchalanadami?: Shotlandiya, Uels va Shimoliy Irlandiya ajralib chiqmoqchi

Buyuk Britaniya birlashgan qirolligi o‘zining bir necha asrlik davlatchilik tarixidagi eng jiddiy va xavfli konstitutsiyaviy inqiroz bo‘sag‘asiga kelib qoldi. Britaniyaning nufuzli The Telegraph nashri tarqatgan shov-shuvli xabarga ko‘ra, Shotlandiya, Uels hamda Shimoliy Irlandiya rahbarlari rasmiy London bilan hisoblashmasdan, Buyuk Britaniya tarkibidan chiqish va o‘z mustaqilligini e’lon qilish masalasini muhokama etish uchun favqulodda uchrashuv o‘tkazmoqda. Britaniya tarixida ilk bor ushbu uchala mintaqa boshqaruvi tepasida mustaqillik g‘oyasini faol va ochiq qo‘llab-quvvatlovchi siyosiy kuchlar bir vaqtda jamlandi.

Ular Londonning cheklovlarini chetlab o‘tib, aholining o‘z taqdirini o‘zi belgilashini ta’minlovchi rasmiy referendumlar o‘tkazish huquqiga erishish niyatida. Bundan tashqari, ushbu hududlarning har biri allaqachon o‘z geosiyosiy kelajagini belgilab olgan: Shotlandiya va Uels mustaqil davlat sifatida to‘g‘ridan to‘g‘ri Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishni ko‘zlayotgan bo‘lsa, Shimoliy Irlandiya Irlandiya Respublikasi bilan yagona davlatga birlashish yo‘lini tanlamoqda.

Xo‘sh, uchala yetakchining Londondan ajralib chiqish rejasi qay darajada amaliy kuchga ega, Bukingem va Dauning-strit bu tektonik zarbani qanday to‘xtatishga urinadi hamda Birlashgan Qirollik chindan ham xaritadan yo‘qolib, yangi davlatlar paydo bo‘lishi mumkinmi?

«Referendum o‘tkazish huquqi bizniki bo‘lishi shart»: Tarixiy favqulodda yig‘ilish

The Telegraph xabariga ko‘ra, mintaqa rahbarlari Londonga qarshi yagona pozitsiyani ilgari surmoqda:

• Birlashuv va umumiy muhokama: Shotlandiya, Uels va Shimoliy Irlandiya rahbarlari rasmiy ravishda Buyuk Britaniya tarkibidan chiqish mexanizmlarini muhokama qilish uchun bir stol atrofiga yig‘ilmoqda;

• Referendum vakolati: Muzokaralarning asosiy maqsadi — Londonning qat’iy roziligisiz ham o‘z hududlarida mustaqillik bo‘yicha umumxalq referendumlari o‘tkazish huquqini qonuniy mustahkamlab olishdir;

• Tarixdagi ilk siyosiy uyg‘unlik: Uchala ma’muriy birlikka ham bir vaqtning o‘zida markazdan ajralib chiqish va suverenitet tarafdori bo‘lgan siyosatchilar rahbarlik qilayotgani bu harakatni to‘xtatib bo‘lmas kuchga aylantirmoqda.

Shotlandiya va Uels YEIga intilmoqda: Brexit oqibatlarining aks-sadosi

Londondan ajralish sabablaridan biri Yevropa Ittifoqi bilan bog‘liq manfaatlarga taqaladi:

• Shotlandiyaning YEI maqsadi: Shotlandiyaliklar 2016 yilgi Brexit referendumidayoq Yevropa Ittifoqida qolish uchun ovoz bergan edi — endilikda ular to‘laqonli mustaqil davlat sifatida Bryusselga, ya’ni YEI a’zoligiga qaytishga bel bog‘lagan;

• Uelsning yangi strategik tanlovi: Uels ham ushbu harakatga faol qo‘shilib, o‘z iqtisodiy erkinligini Londonga qaramlikda emas, balki mustaqil subyekt sifatida Yevropa oilasida ko‘rmoqda;

• London markazining zaiflashuvi: Mintaqalarning ushbu harakati Buyuk Britaniyaning jahon iqtisodiyoti va siyosatidagi nufuziga qaqshatqich zarba berishi mumkin.

Birlashgan Irlandiya g‘oyasi: Shimoliy Irlandiyaning tarixiy qadami

Mintaqaviy bo‘linishning eng murakkab nuqtasi — Shimoliy Irlandiya muammosi qayta jonlandi:

• Yagona Irlandiya sari qadam: Shimoliy Irlandiya rahbariyati Buyuk Britaniya tarkibidan chiqib, Irlandiya Respublikasi bilan qayta birlashish masalasini jiddiy o‘rganib chiqmoqda;

• Asrlik chegaraning yo‘qolishi: Irlandiya orolining to‘liq birlashishi nafaqat Buyuk Britaniyaning hududiy butunligiga chek qo‘yadi, balki mintaqadagi xavfsizlik va chegara tartibotini tubdan o‘zgartiradi;

• London uchun tupik vaziyat: Bosh vazir va parlament hukumati bir vaqtning o‘zida uch frontda mustaqillik talab qilayotgan mintaqalar bosimi ostida og‘ir siyosiy qurshovda qoldi.

The Telegraph e’lon qilgan mazkur ma’lumotlar Buyuk Britaniyaning ko‘p asrlik monarxiya va imperiya poydevori darz ketganini hamda Yevropa xaritasi yaqin kelajakda jiddiy ravishda qayta chizilishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

Sizningcha, Shotlandiya, Uels va Shimoliy Irlandiya o‘z rejasini amalga oshirib, Buyuk Britaniyani parchalab yubora oladimi yoki London markaziy hukumati bunday referendumlar o‘tkazilishiga yo‘l qo‘ymaydimi? Yevropa Ittifoqiga qaytish va Birlashgan Irlandiya g‘oyasi muvaffaqiyat qozonadimi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon siyosatidagi ushbu tarixiy o‘zgarish tahlilini barcha yaqinlaringiz hamda xalqaro mavzular ixlosmandlariga ulashing!