«Yo yadro yoqilg‘isi, yo harbiy to‘qnashuv!»: AQSH Tehronga keskin ultimatum qo‘ydi...

Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat va global energetika bozori navbatdagi eng xavfli, qaltis nuqtaga yaqinlashmoqda. AQSH rasmiy ma’muriyati Eron milliy hukumatiga yadroviy dasturi bo‘yicha misli ko‘rilmagan taklif va keskin ultimatumni ilgari surdi. Nufuzli Bloomberg agentligiga intervyu bergan AQSH energetika vaziri Kris Rayt Vashington Eronga xorijdan kafolatlangan yadro yoqilg‘isi yetkazib berishga to‘liq tayyor ekanini, ammo buning evaziga Tehron uranni boyitish bo‘yicha o‘z milliy dasturini butunlay to‘xtatishi shartligini bildirdi.

Oq uy muzokaralar stolida aniq tanlov qoldirmoqda: yoki Eron xalqaro hamjamiyatga qaytib, tinchlik yo‘lini tanlaydi, yoki o‘z yashirin qurollanish rejalarini davom ettirib, AQSH Qurolli Kuchlarining to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy zarbasiga duchor bo‘ladi. Ayni vaqtda jahon neft bozorining muhim arteriyasi bo‘lmish Ho‘rmuz bo‘g‘ozida xom ashyo oqimi inqirozgacha bo‘lgan davrning uchdan ikki qismiga tushib qolgani sababli, vaziyat har qachongidan ham tarang tus olmoqda.

Xo‘sh, Vashington uran yetkazib berish zanjirini qanday shakllantirdi, Pentagonning Eron yadro obyektlarini egallash bo‘yicha «tarixdagi eng murakkab operatsiyasi» qanday xavf tug‘dirmoqda va ushbu ultimatum jahon bozoridagi neft narxlariga qanday ta’sir ko‘rsatadi?

«Biz muzokaralarni afzal ko‘ramiz, aks holda...»: Kris Raytning Bloomberg‘ga bergan bayonoti

AQSH Energetika vazirligining rasmiy pozitsiyasi ikki yo‘nalishli strategiyaga tayanmoqda:

• Tashqaridan yadro yoqilg‘isi ta’minoti: «Biz Eronga yadro yoqilg‘isini xorijdan yetkazib berishimiz mumkin. Ular millatlar hamjamiyatiga qayta qo‘shilib, o‘z xalqiga tinchlik va farovonlik olib kelishlari mumkin bo‘lardi», — dedi Rayt;

• O‘z uran zanjirining yaratilishi: AQSH Energetika vazirligi uran ishlab chiqarish va sheriklik bo‘yicha uzoq muddatli bitimlarni yakunlamoqda, bu esa Vashingtonga yadroviy yoqilg‘i bozorini to‘liq nazorat qilish imkonini beradi;

• Ochiq harbiy ogohlantirish: Vazir Tehronga ochiq shart qo‘ydi: «Biz muzokara olib borishni afzal ko‘ramiz. Yoki ular o‘zlarining yashirin yadro quroli yaratish dasturini davom ettirib, Amerika armiyasiga qarshi turishlari mumkin. Biz esa ularning yadro quroli yaratmasligini kafolatlaymiz».

Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi tahlika: Kuniga 10 million barrel va beqaror narxlar

Dunyoning eng muhim neft yo‘lagidagi vaziyat bo‘yicha mutaxassislar ogohlantirilmoqda:

• Ortiqcha optimizmdan ogohlantirish: Kris Rayt yaqin orada Eron bilan diplomatik yutuqqa erishish kutilmayotganini aytib, treyderlarni xotirjam bo‘lmaslikka chaqirdi;

• Neft hajmining keskin kamayishi: Ayni paytda bo‘g‘oz orqali sutkasiga bor-yo‘g‘i 10 million barrel neft va neft mahsulotlari o‘tmoqda. Muqobil quvurlar hisobga olinganda ham, bu ko‘rsatkich inqirozgacha bo‘lgan davrdagi hajmning atigi uchdan ikki qismini tashkil qilmoqda;

• Energetika bozoridagi chayqalishlar: Global energiya bozori o‘ta beqaror va murakkab holatda qolmoqda, har qanday harbiy to‘qnashuv qora oltin narxining keskin ko‘tarilishiga olib kelishi mumkin.

«Harbiy tarixdagi eng murakkab operatsiya» va Donald Trampning pozitsiyasi

AQSHning strategik qarorlari ortidagi siyosiy va harbiy omillar:

• Pentagonning maxsus rejasi: Iyul oyida The New York Post yozganidek, AQSH Qurolli Kuchlari Eron yadro obyektlaridagi boyitilgan uran zaxiralarini egallash bo‘yicha jahon harbiy tarixidagi eng murakkab va xavfli operatsiyani amalga oshirishga tayyorgarlik ko‘rib qo‘ygan;

• Trampning murosasiz sharti: Prezident Donald Tramp Eronning hech qachon yadro quroliga ega bo‘lmasligi kerakligini bir necha bor qat’iy ta’kidlagan. Har qanday ehtimoliy bitim yadroviy qurol ishlab chiqish va uni sotib olishni mutlaqo taqiqlashi zarur;

• Keskin tanlov arafasi: Tehron ushbu taklifni rad etgan taqdirda, Yaqin Sharqda mintaqaviy urush va global logistikaning to‘liq izdan chiqish xavfi ortmoqda.

AQSHning yadro yoqilg‘isi taklifi diplomatik niqob ostidagi so‘nggi ultimatum sifatida baholanmoqda va Tehronning javobi dunyo energetika xaritasini tubdan o‘zgartirib yuborishi mumkin.

Sizningcha, Eron AQSHning uran boyitishni to‘xtatish va yoqilg‘ini tashqaridan olish haqidagi ultimatumiga rozi bo‘ladimi yoki ikki davlat o‘rtasidagi mojaro harbiy to‘qnashuvga aylanishi muqarrarmi? Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi tanglik jahonda neft va benzin narxlariga qanday ta’sir ko‘rsatadi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va dunyo energetikasi hamda siyosatiga daxldor bo‘lgan ushbu muhim tahlilni barcha yaqinlaringizga ulashing!