Toshkentda har kuni 1,5 million mashina harakatlanadi: tirbandlikka qarshi yangi tizim...

Toshkent ko‘chalarida har kuni 1,5 millionga yaqin transport vositasi harakatlanadi. Avtomobillar soni ortib borayotgan bir sharoitda poytaxtdagi tirbandlik muammosini faqat yangi yo‘llar, ko‘priklar va tonnellar qurish orqali hal qilib bo‘lmasligi ma’lum qilindi. Endi poytaxt harakatini boshqarishda inson emas, ma’lumot va sun’iy intellektga tayanuvchi intellektual transport tizimlariga o‘tish rejalashtirilmoqda.

Bu haqda davlat rahbari raisligida o‘tkazilgan videoselektor yig‘ilishida ta’kidlandi.

Mas’ullarga 2026 yil yakuniga qadar Toshkentda intellektual transport tizimlarini joriy etish ishlarini boshlash vazifasi yuklatildi.

Bu qaror poytaxtdagi tirbandlikka qarshi kurashishda yondashuv o‘zgarayotganini anglatadi: endi asosiy e’tibor faqat yo‘lni kengaytirishga emas, balki mavjud yo‘llardan qanchalik oqilona foydalanishga qaratiladi.

1,5 million transport vositasi — poytaxt uchun qanday yuklama?

Toshkentda bir kunda harakatlanadigan 1,5 million transport vositasi poytaxt ko‘chalariga juda katta bosim tushiradi.

Ertalab ish va o‘qishga borish vaqtida, kechqurun esa odamlar uyiga qaytayotgan paytda transport oqimi keskin ortadi.

Bunday sharoitda hatto keng ko‘chalarning o‘zi ham ma’lum vaqtdan keyin tirband bo‘lib qolishi mumkin.

Chunki muammo faqat yo‘lning kengligida emas.

Qaysi yo‘nalishda qancha avtomobil bor? Qaysi chorrahada oqim sekinlashdi? Qaysi ko‘chada avariya sodir bo‘ldi? Svetoforning qaysi rejimi hozirgi vaziyatga mos emas?

Bu savollarga real vaqt rejimida javob berish transport tizimini samarali boshqarishning eng muhim shartlaridan biriga aylanmoqda.

Nega yangi yo‘l qurishning o‘zi yetarli emas?

Avtomobillar soni muntazam ortib borayotgan sharoitda yangi yo‘l yoki ko‘prik qurish muayyan nuqtada harakatni yengillashtirishi mumkin.

Biroq transport oqimi o‘sishda davom etsa, yangi infratuzilmaning imkoniyati ham ma’lum vaqtdan keyin cheklanadi.

Bundan tashqari, bir ko‘chada harakat tezlashishi boshqa ko‘chada transport oqimining ko‘payishiga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun zamonaviy shaharlarda tirbandlikka qarshi kurashning asosiy usullaridan biri — transportni oldindan tahlil qilish va oqimni real vaqtda boshqarish.

Toshkentda rejalashtirilayotgan intellektual transport tizimi aynan shu vazifani bajarishi kerak.

«Aqlli» transport tizimi nima qiladi?

Intellektual transport tizimi — bu oddiy kamera yoki svetofor emas.

U turli manbalardan keladigan ma’lumotlarni birlashtirib, shahardagi transport harakatini tahlil qilish va boshqarishga yordam beradigan raqamli infratuzilma hisoblanadi.

Bunday tizim orqali:

• transport oqimini real vaqtda kuzatish;

• tirbandlik hosil bo‘layotgan nuqtalarni aniqlash;

• svetoforlar ishlash rejimini transport oqimiga moslashtirish;

• yo‘l-transport hodisalari haqida tezkor ma’lumot olish;

• transport oqimini muqobil yo‘nalishlarga qayta taqsimlash;

• piyodalar harakatini xavfsizroq tashkil etish;

• jamoat transporti harakatini muvofiqlashtirish

imkoniyatlari kengayishi mumkin.

Eng muhimi, qarorlar faqat dispetcherning kuzatuviga emas, katta hajmdagi ma’lumotlarni avtomatik tahlil qilishga tayanishi mumkin.

Svetoforlar ham «vaziyatga qarab» ishlashi mumkin

Bugun ko‘plab chorrahalarda svetoforlar belgilangan vaqt intervali asosida ishlaydi.

Ammo yo‘ldagi vaziyat har kuni bir xil emas.

Masalan, bir yo‘nalishda avtomobillar soni keskin ko‘paygan, ikkinchi yo‘nalishda esa transport oqimi kamaygan bo‘lishi mumkin.

Intellektual tizim transport oqimini tahlil qilib, svetoforlarning ishlash rejimini vaziyatga moslashtirish imkonini beradi.

Bu esa ayrim chorrahalarda transportning bekor turib qolish vaqtini qisqartirishga xizmat qilishi mumkin.

Tirbandlikni haydovchi emas, tizim oldindan ko‘rishi mumkin

Intellektual transport tizimlarining yana bir muhim jihati — prognozlash.

Tizim avvalgi kunlar va soatlardagi harakat ma’lumotlarini tahlil qilib, qaysi vaqtda qaysi ko‘chalarda transport oqimi ortishini aniqlash imkoniga ega bo‘ladi.

Masalan, ma’lum bir vaqt oralig‘ida muayyan chorrahada tirbandlik muntazam yuzaga kelsa, tizim buni oldindan aniqlab, transport oqimini boshqa yo‘nalishlarga taqsimlash bo‘yicha qarorlar qabul qilishga yordam berishi mumkin.

Shu tariqa tirbandlik paydo bo‘lgandan keyin unga javob berish emas, uni oldindan kamaytirish maqsadi paydo bo‘ladi.

Bu piyodalar uchun ham muhim

Yangi tizimning vazifasi faqat avtomobillarni tez harakatlantirish bilan cheklanmasligi kerak.

Yig‘ilishda intellektual transport tizimlari piyodalar va avtomobillar harakatini xavfsiz hamda samarali boshqarish uchun joriy etilishi ta’kidlangan.

Bu esa maktablar, bekatlar, katta chorrahalar va piyodalar oqimi yuqori bo‘lgan hududlarda harakat xavfsizligini yaxshilash imkonini beradi.

Ya’ni kelajakda Toshkentda transport siyosati «mashina tezroq yursin» degan yondashuvdan «barcha ishtirokchilar xavfsiz va samarali harakatlansin» degan tamoyilga yaqinlashishi mumkin.

Toshkent uchun asosiy vazifa — mavjud imkoniyatdan unumli foydalanish

Poytaxtda yangi yo‘llar, ko‘priklar va tonnellar qurilishi muhim.

Ammo 1,5 millionlik kunlik transport oqimi sharoitida infratuzilmaning o‘zi yetarli emas.

Bir xil yo‘lda avtomobillar soni qancha ko‘p bo‘lmasin, agar chorrahalar muvofiqlashtirilmasa, svetoforlar transport oqimiga moslashmasa va avariyalar haqida ma’lumot kech yetkazilsa, yo‘lning o‘tkazuvchanlik imkoniyati to‘liq ishlamasligi mumkin.

Shu sababli intellektual transport tizimi yangi asfaltdan ko‘ra ko‘proq ma’lumotga tayangan boshqaruv modelini shakllantirishi kutilmoqda.

2026 yil oxirigacha ishlar boshlanishi kerak

Davlat rahbari raisligidagi videoselektor yig‘ilishida mas’ullarga 2026 yil yakuniga qadar intellektual transport tizimlarini joriy etish ishlarini boshlash vazifasi berildi.

Bu degani, yaqin davrda Toshkentda transport harakatini boshqarishning raqamli infratuzilmasi bo‘yicha amaliy ishlar boshlanishi kerak.

Biroq tizimning haqiqiy samarasi uning qancha kamera o‘rnatilishi bilan emas, ushbu kameralar, svetoforlar, yo‘l ma’lumotlari va boshqa manbalardan olingan axborot qanday qarorlarga aylantirilishi bilan belgilanadi.

Toshkent ko‘chalaridagi eng katta o‘zgarish hali oldinda

Poytaxtda har kuni 1,5 million transport vositasi harakatlanayotgan bir paytda tirbandlik muammosini faqat yo‘l qurilishi bilan hal qilish tobora murakkablashmoqda.

Endi asosiy savol boshqacha qo‘yilmoqda:

Toshkentda qancha yangi yo‘l quriladi emas, mavjud yo‘llardan qanday qilib eng samarali foydalanish mumkin?

Intellektual transport tizimlari ana shu savolga texnologik javob bo‘lishi kerak.

Agar yangi tizimlar transport oqimini haqiqatan ham real vaqtda tahlil qilib, svetoforlar va harakat yo‘nalishlarini samarali muvofiqlashtira olsa, poytaxtda tirbandlikka qarshi kurashishning butun mexanizmi o‘zgarishi mumkin.

Toshkent uchun yangi davrda asosiy resurs endi faqat asfalt emas — ma’lumot bo‘ladi.