AQSH Erondan qachon chiqib ketadi:? Tramp Venesuela ssenariysini takrorlash bilan tahdid qildi

AQSH Prezidenti Donald Tramp Yaqin Sharqdagi harbiy mojaro va global energetika bozorini larzaga soluvchi shov-shuvli va ochiq bayonot bilan chiqdi. Irlandiyadagi golf klubida o‘tkazilayotgan nufuzli musobaqa doirasida jurnalistlar bilan muloqot qilgan Oq uy rahbari Vashingtonning Erondagi harbiy ishtirokining asl maqsadlari va shartlarini ochiqladi. Nufuzli Amerika matbuoti bergan ma’lumotlarga ko‘ra, Tramp agar Amerika tomoni Venesuelada bo‘lgani kabi Eron neft zaxiralarini o‘z nazoratiga olishga qaror qilmasa, yakunda ushbu mamlakat hududini tark etishini bildirdi.

Prezident Venesuela misolida AQSH ulkan neft manbalariga ega bo‘lganini va ushbu boyliklar harbiy xarajatlarni bir necha barobar qoplab ketganini ta’kidlab, Eron mojarosi joriy yilning noyabr oyida — AQSH Kongressiga bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlardan so‘ng darhol yakunlanishi mumkinligini taxmin qildi. Xo‘sh, Vashington chindan ham Eronning millionlab barrellik neft konlarini o‘zlashtirmoqchimi, Venesuelada qo‘llanilgan taktika Tehronga nisbatan qanday ishlaydi va noyabrdagi saylovlar natijasi Yaqin Sharqdagi urushga qanday nuqta qo‘yishi mumkin?

«Xuddi Venesueladagidek!»: Trampning shov-shuvli iqtisodiy hisob-kitobi

Oq uy rahbarining jurnalistlar bilan ochiq muloqotidagi asosiy e’tiroflar:

• Neft omilini shart qilib qo‘yish: «Biz yakunda u yerdan chiqib ketamiz. Faqat qolishga va neftni o‘zimizga olib qolishga qaror qilmasakgina! Xuddi Venesueladagidek! Siz oxirgi paytlarda Venesuela haqida umuman gapirmay qo‘ydingiz, shunday emasmi?», — dedi Tramp;

• Venesuela tajribasi va daromadlar: Prezident Venesuela neft zaxiralari ustidan nazorat o‘rnatilishi tufayli AQSH o‘z harbiy operatsiyalari uchun sarflangan barcha mablag‘larni bir necha baravar qilib qaytarib olganini ochiq aytdi;

• Qora oltin diplomatiyasi: Trampning ushbu bayonoti AQSHning tashqi harbiy aralashuvlari faqat geosiyosiy emas, balki avvalo bevosita moliyaviy va energetik manfaatlarga asoslanishini yana bir bor namoyish etdi.

Urushning yakunlanish muddati: Noyabr oyi va Kongress saylovlari

Eron atrofidagi qurolli qarama-qarshilikning tugash vaqti bo‘yicha kutilmagan muddat aytildi:

• Joriy yilda tinchlik o‘rnatish rejasi: Tramp Eron bilan kechayotgan urush joriy yilning o‘zidayoq rasman yakuniga yetishi mumkinligini taxmin qildi;

• Saylovlar bilan bog‘liqlik: Oq uy yetakchisi aniq sanaga to‘xtalib: «Ehtimol, bu noyabr oyida Kongressga bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlardan so‘ng darhol sodir bo‘lar», — deya ta’kidladi;

• Siyosiy ochkolar jamg‘arish: Mutaxassislar fikricha, Tramp ushbu bayonotlar orqali amerikalik saylovchilarga mojaroni cho‘zmasdan, neft orqali katta iqtisodiy foyda bilan chiqib ketish va’dasini bermoqda.

Global neft bozoriga tahdid va Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanati

Trampning ochiq pozitsiyasi xalqaro munosabatlarda katta savollarga sabab bo‘lmoqda:

• Energetika bozoridagi beqarorlik: Agar AQSH Eron neftini o‘z nazoratiga olishga rasman kirishsa, bu mintaqadagi Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va butun Yaqin Sharq logistikasini butunlay izdan chiqarishi mumkin;

• Xalqaro qonunchilik ziddiyati: Bir davlatning tabiiy boyliklarini harbiy kuch bilan ochiqchasiga olib qo‘yish bayonoti xalqaro huquq normalariga qattiq zarba bo‘lib, BMT doirasida keskin e’tirozlarga yo‘l ochadi;

• Tehronning ehtimoliy javobi: Eron tomoni o‘zining milliy boyliklarini topshirmaslik uchun oxirigacha qarshilik ko‘rsatishi va bu mojaroning noyabr oyidan keyin ham yanada chuqurlashib ketish xavfini yuzaga keltiradi.

Donald Trampning ushbu kutilmagan va keskin munosabati Eron inqirozi shunchaki siyosiy qarama-qarshilik emas, balki jahon qora oltini ustidan hukmronlik qilish uchun olib borilayotgan shafqatsiz kurash ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.

Sizningcha, AQSH chindan ham Eron neft zaxiralarini Venesueladagidek to‘liq nazoratga olib, urushni noyabr oyida yakunlay oladimi yoki Yaqin Sharqdagi bu qarshilik yanada cho‘zilib ketadimi? Trampning davlatlar tabiiy boyliklarini harbiy yo‘l bilan olib qo‘yish borasidagi ochiq siyosatiga qanday qaraysiz? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va dunyo energetikasi hamda siyosatiga daxldor ushbu shov-shuvli tahlilni barcha yaqinlaringiz va xalqaro voqealar ixlosmandlariga ulashing!