«BMTdagi katta veto!»: Xitoy va Rossiya Xavfsizlik Kengashining rezolyutsiyasini blokladi

Dunyoning eng muhim dengiz savdo yo‘llaridan biri sanalgan Qizil dengiz va Bab al-Mandab bo‘g‘ozi atrofidagi qurolli nizo global diplomatik to‘qnashuvning eng yuqori cho‘qqisiga chiqdi. Yaponiyaning nufuzli «NHK» teleradiokompaniyasi xabar berishicha, BMT Xavfsizlik Kengashining Bab al-Mandab bo‘g‘ozidagi inqiroz bo‘yicha chaqirilgan favqulodda yig‘ilishida Xitoy va Rossiya AQSH, Buyuk Britaniya hamda ularning ittifoqchilari tomonidan ilgari surilgan majburiy rezolyutsiyani muvaffaqiyatli bloklab qo‘ydi. Natijada kengash yig‘ilishi hech qanday yakuniy hujjat qabul qilinmasdan, boshiberk ko‘cha bilan yakunlandi.

Pekin va Moskva harbiy kuch ishlatish va bir tomonlama bosim o‘tkazish o‘rniga, zudlik bilan o‘t ochishni to‘xtatish va siyosiy muloqotni qayta tiklashni talab qildi. Ushbu keskin bahslarga 3 sentyabrdan boshlab Yamanda boshlangan kuchli hujumlar hamda 11 sentyabrga kelib xusiylar Bab al-Mandab bo‘g‘ozining qoq markazida joylashgan strategik Mayun (Perim) orolini to‘liq nazoratga olgani sabab bo‘ldi. Bo‘g‘ozning egallanishi Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi jahon savdo arteriyasiga to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf solmoqda, qurolli to‘qnashuvlar oqibatida esa 125 mingdan ortiq tinch aholi o‘z uy-joylarini tashlab qochishga majbur bo‘ldi.

Xo‘sh, Pekin va Moskva xusiylarga qarshi rezolyutsiyani nima uchun rad etdi, Mayun orolining qo‘ldan ketishi jahon iqtisodiyotiga qanday zarba beradi va AQSH boshchiligidagi koalitsiya endi qanday qadam tashlaydi?

«Harbiy bosim emas, muloqot kerak»: Pekin va Moskvaning BMTdagi pozitsiyasi

Xitoy va Rossiya diplomatlari bildirgan asosiy talablar:

• Zudlik bilan o‘t ochishni to‘xtatish: Xitoy vakili vaziyat keng ko‘lamli eskalatsiya yoqasida turganini ta’kidlab, Fors ko‘rfazi davlatlarining vositachiligida muzokaralar stoliga qaytishga chaqirdi;

• Suverenitet va fuqarolik kemalari muhofazasi: Pekin Yaman hamda Saudiya Arabistonining hududiy yaxlitligini qo‘llab-quvvatlashini va tinch savdo kemalariga hujumlarga qarshi ekanini bildirdi;

• Husiylar ishtirokidagi siyosiy muloqot: Rossiya tomoni barcha kuchlar, jumladan xusiylar ham ishtirok etadigan inklyuziv tinchlik muloqotini qayta tiklash zarurligini ilgari surdi;

• 2722-rezolyutsiya sabog‘i: Moskva Xavfsizlik Kengashini «shoshma-shosharlik va o‘ylanmagan harakatlar»dan ogohlantirib, avvalgi 2722-rezolyutsiya ayrim davlatlar tomonidan noto‘g‘ri talqin qilinib, mintaqada harbiy amaliyotlarga bahona bo‘lganini eslatdi.

«Dunyo iqtisodiyotini garovga olish»: AQSH, Britaniya va Saudiyaning keskin da’volari

G‘arb koalitsiyasi va mintaqa davlatlarining bildirgan e’tirozlari:

• Xusiylarning chekinishi va Eron roli: AQSH xusiylardan hujumlarni to‘xtatish va egallangan yerlardan kuchlarni olib chiqib ketishni talab qildi hamda Eronni isyonchilarni harbiy ta’minlashni bas qilishga chaqirdi;

• Kema qatnovi erkinligi: AQSH delegatsiyasi ochiq dengizda erkin suzish huquqi butun jahon iqtisodiyotining asosi ekanini uqtirdi;

• Saudiya Arabistoni ayblovi: Riyoz vakili xusiylarni «bo‘g‘ozlarni bo‘g‘ib qo‘yish» va «global iqtisodiyotni garovga olish»da aybladi;

• Qurol oqimini to‘xtatish talabi: Yamanning BMTdagi elchisi Xavfsizlik Kengashini isyonchilarga kelayotgan qurol-yarog‘ va moliyaviy oqimlarni to‘sib qo‘yishga da’vat etdi.

Mayun orolining bosib olinishi va 125 ming qochqin: Falokat ko‘lami

Bab al-Mandab bo‘g‘ozidagi so‘nggi harbiy o‘zgarishlar tahlili:

• 11 sentyabrdagi strategik burilish: 3 sentyabrda boshlangan keng ko‘lamli hujumlar natijasida xusiylar bo‘g‘oz markazida joylashgan Mayun orolini o‘z nazoratiga oldi;

• Dengiz arteriyasining yopilishi: Mazkur orolning egallanishi Qizil dengiz orqali Suvaysh kanaliga o‘tuvchi barcha neft tankerlari va konteyner kemalarini bevosita o‘t ochish hududiga kiritib qo‘ydi;

• Insonparvarlik inqirozi: BMT ma’lumotlariga ko‘ra, sentyabr oyi boshidan buyon davom etayotgan shiddatli janglar tufayli kamida 125 000 nafar tinch aholi o‘z uylarini tashlab qochishga majbur bo‘ldi.

Xitoy va Rossiyaning BMTdagi ushbu vetosi Qizil dengizdagi inqiroz endilikda shunchaki mahalliy nizo emas, balki qudratli yadroviy davlatlar manfaatlari to‘qnashgan ulkan geosiyosiy jang maydoniga aylanganini ko‘rsatmoqda.

Sizningcha, BMT rezolyutsiyasi bloklab qo‘yilgach, AQSH va uning ittifoqchilari Mayun oroli va Bab al-Mandabni ochish uchun BMT ruxsatisiz to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy operatsiya boshlaydimi? Xusiylarning strategik bo‘g‘ozni nazoratga olishi jahonda neft va iste’mol tovarlari narxini yanada qimmatlashtirib yubormaydimi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon savdosi taqdiri hal bo‘layotgan ushbu global nizo tahlilini barcha siyosat ixlosmandlari hamda do‘stlaringizga ulashing!