Yevropada yangi C8 alyansi tuzildi: Zelenskiy 8 davlatdan iborat formatni e’lon qildi

Sharqiy va Markaziy Yevropa geosiyosiy maydonida mintaqaviy kuchlar muvozanatini o‘zgartirishga qaratilgan yangi diplomatik hamda iqtisodiy tuzilma ish boshladi. Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy rasman yangi xalqaro blok — «Karpat sakkizligi» (C8) formati ishga tushirilganini e’lon qildi. Ushbu strategik alyans Ukraina va uning bevosita yevropalik qo‘shnilari bo‘lmish Ruminiya, Serbiya, Polsha, Slovakiya, Chexiya, Avstriya hamda Vengriyani va ular orqali butun Yevropa Ittifoqini yagona hamkorlik platformasida birlashtirishni maqsad qilgan.

18 sentyabr kuni Ukrainaning Ivano-Frankivsk viloyati mezbonligida start olgan C8 ning tarixiy birinchi sammitida Polsha bosh vaziri Donald Tusk, shuningdek, Serbiya va Ruminiya prezidentlari Aleksandr Vuchich hamda Nikushor Dan shaxsan ishtirok etdi. Biroq tadbir diplomatik demarsh va intrigalardan ham xoli bo‘lmadi: sammitdan atigi bir kun avval Ukrainaga borishini bildirgan Slovakiya bosh vaziri Robert Fitso kutilmaganda tashrifni bekor qilib, uchrashuvga kelmadi; «Yevropeyskaya pravda» xabariga ko‘ra, Bratislava sammitda ancha quyi diplomatik darajada ishtirok etmoqda. Shunga qaramay, anjuman ulkan biznes ko‘lamini qamrab oldi: unda 550 ga yaqin yirik biznes vakillari qatnashmoqda va yakunda naqd 1 milliard yevrolik investitsiya hamda savdo bitimlari imzolanishi kutilmoqda.

Xo‘sh, «Karpat sakkizligi» qanday geosiyosiy maqsadlarni ko‘zlamoqda, Robert Fitso nima sababdan sammitga kelishdan bosh tortdi va yangi C8 formati Yevropa xavfsizlik arxitekturasini qanday o‘zgartiradi?

«8 davlat va 4 ta strategik ustun»: C8 formatining asosiy yo‘nalishlari

Zelenskiy tomonidan taqdim etilgan «Karpat sakkizligi»ning bosh tafsilotlari:

• Ishtirokchi 8 davlat: Ukraina, Polsha, Ruminiya, Serbiya, Slovakiya, Chexiya, Avstriya va Vengriya;

• 4 ta asosiy hamkorlik fronti: Blok a’zolari mintaqaviy xavfsizlik, energetika xavfsizligi va mustaqilligi, transport logistikasi hamda transchegaraviy iqtisodiyot bo‘yicha yagona zanjir hosil qilishni rejalashtirmoqda;

• Hududlar va jamoalar integratsiyasi: Format nafaqat davlat rahbarlari, balki Karpat mintaqasida joylashgan chegaradosh viloyatlar va mahalliy jamoalarning to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalarini rivojlantiradi;

• Yevropa Ittifoqi bilan ko‘prik: C8 a’zolarining aksariyati YEI davlatlari bo‘lgani sababli tuzilma Ukrainaning Yevropa infratuzilmasiga to‘liq integratsiyalashuvini tezlashtirish quroli bo‘ladi.

«1 milliard yevro va 550 ta biznes giganti»: Ivano-Frankivskdagi sammit raqamlarda

Birinchi ta’sis sammitining iqtisodiy ko‘rsatkichlari:

• 550 ga yaqin biznes vakillari: Sammit doirasida mintaqaning eng yirik korxonalari, sarmoyaviy fondlari va ishlab chiqaruvchilari ishtirokida katta biznes-forum o‘tkazilmoqda;

• 1 milliard yevrolik paket: Muzokaralar yakunida logistika yo‘laklarini kengaytirish, energetika tarmoqlarini birlashtirish va o‘zaro savdoni rag‘batlantirish bo‘yicha 1 mlrd yevro qiymatidagi shartnomalar paketi imzolanadi;

• Top yetakchilar safi: Polsha bosh vaziri Donald Tusk, Serbiya rahbari Aleksandr Vuchich va Ruminiya prezidenti Nikushor Danning shaxsan kelishi tuzilmaga berilgan yuqori siyosiy maqomni isbotladi.

«Fitsoning kelmasligi va parda ortidagi ziddiyatlar»: Diplomatik tahlil

Xalqaro siyosatshunoslarning yangi C8 formati va sammit mojarolari bo‘yicha xulosalari:

• Robert Fitsoning pozitsiyasi: Slovakiya bosh vazirining so‘nggi lahzada sammitga kelishdan bosh tortishi Bratislavaning Kiyev bilan munosabatlaridagi murakkab jihatlar va mamlakatning Rossiya bilan energetika masalalaridagi manfaatlariga bog‘liq deb baholanmoqda;

• Vengriya va Serbiya omili: Yevropa Ittifoqida ko‘pincha muqobil pozitsiyada turuvchi Vengriya hamda blokka a’zo bo‘lmagan Serbiyaning ushbu tuzilmaga jalb etilishi Zelenskiy diplomatiyasining yangi kompromiss maydonlarini yaratishga intilayotganini ko‘rsatadi;

• Markaziy Yevropaning yangi gegemoniyasi: Polsha va Ukraina tashabbusi bilan paydo bo‘layotgan ushbu ittifoq «Veymar uchligi» yoki «Vishegrad to‘rtligi» kabi an’anaviy formatlar o‘rnini bosuvchi kuchli iqtisodiy va mudofaa xabiga aylanishi mumkin.

«Karpat sakkizligi»ning ishga tushirilishi Markaziy va Sharqiy Yevropa davlatlarining umumiy tahdidlar qarshisida xavfsizlik va transchegaraviy iqtisodiyotni mustahkamlash yo‘lidagi eng katta mintaqaviy tashabbuslaridan biriga aylanmoqda.

Sizningcha, «Karpat sakkizligi» (C8) formati Yevropa Ittifoqi ichida yangi mustaqil kuch markaziga aylana oladimi? Slovakiya bosh vaziri Robert Fitsoning sammitda shaxsan qatnashmasligi ushbu yangi alyansning kelajakdagi birdamligiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Yevropadagi ushbu qaynoq geosiyosiy o‘zgarishlar sharhini barcha xalqaro siyosat ixlosmandlari hamda do‘stlaringizga ulashing!