Suriya prezidenti Nyu-Yorkda bayonot berdi: uning o‘tmishi bo‘yicha yolg‘oni fosh bo‘ldimi?

BMT Bosh Assambleyasi kunlari Nyu-Yorkda nufuzli Atlantika kengashi (Atlantic Council) tomonidan tashkil etilgan siyosiy munozaralar xalqaro miqyosda ulkan shov-shuv va qizg‘in tortishuvlarga sabab bo‘ldi. «Anadolu Aynasi» tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, Suriya yetakchisi Ahmad ash-Sharaa (ilgari Abu Muhammad al-Jo‘loniy nomi bilan tanilgan) AQSHda bo‘lib turgan chog‘ida 2001 yil 11 sentyabr kuni Nyu-Yorkdagi egizak osmono‘par binolarga uyushtirilgan dahshatli teraktlarga aloqasi yo‘qligini ta’kidlab, kutilmagan bayonot berdi: «Mening 11 sentyabr voqealariga hech qanday aloqam bo‘lmagan. O‘sha paytda men 13 yoshda edim. Bularning barchasi haqida umuman hech narsa bilmasdim. Albatta, men barcha halok bo‘lganlar uchun — xoh AQSHda bo‘lsin, xoh o‘sha yerda olib borilgan siyosat natijasida Yaqin Sharqda halok bo‘lganlar uchun hamdardlik bildiraman».

Biroq uning bu so‘zlari e’lon qilinishi bilanoq jurnalistlar va tahlilchilar rasmiy arxivlarni ko‘tarib, siyosatchining ochiq ziddiyatga yo‘l qo‘yganini aniqladi. Rasmiy tarjimayi hol ma’lumotlariga ko‘ra, Ahmad ash-Sharaa 1982 yilda Saudiya Arabistonining Ar-Riyoz shahrida tug‘ilgan. Demak, 2001 yil 11 sentyabr fojiasi yuz bergan kuni u 13 emas, balki 19 yoshda bo‘lgan! Bundan tashqari, Xitoyning rasmiy CCTV davlat axborot agentligi 2024 yil dekabr oyida aynan ash-Sharaaning shaxsiy iqrorini e’lon qilgan bo‘lib, unda siyosatchi 11 sentyabr voqealari yoshligida unga kuchli ta’sir ko‘rsatgani, hujum tashkilotchilarining harakatiga havas qilib jihodiy oqimlarga qiziqib qolgani va Damashqdagi yashirin yig‘inlarga qatnay boshlaganini o‘z og‘zi bilan aytib bergan edi. Bu esa uning «men hech narsani bilmasdim va 13 yoshda edim» degan bayonotiga mutlaqo zid keladi.

Xo‘sh, Suriya rahbari AQSH jamoatchiligi oldida o‘z o‘tmishini nega bu qadar oqlashga urinmoqda, 19 yoshli yigitning 13 yoshli bolaga «aylantirilishi» diplomatik nayrangmi va G‘arb ash-Sharaaning ushbu tarixiy ziddiyatlariga qanday baho beradi?

«13 emas 19 yosh, Damashqdagi yashirin yig‘inlar va Nyu-Yorkdagi iqror»: Mojaroning 5 ta asosiy nuqtasi

Ahmad ash-Sharaaning Nyu-Yorkdagi chiqishi va arxiv faktlaridan eng muhim tafsilotlar:

• 11 sentyabr bo‘yicha oqlanish: Suriya prezidenti Atlantic Council munozarasida Nyu-Yorkdagi 2001 yilgi teraktlarga mutlaqo daxli yo‘qligini ta’kidladi;

• Yosh borasidagi ochiq xato: Ash-Sharaa terakt paytida 13 yoshda bo‘lganini aytdi, biroq rasmiy hujjatlarda uning 1982 yilda tug‘ilgani, demak fojia chog‘ida 19 yoshda bo‘lgani ko‘rsatilgan;

• Qurbonlarga hamdardlik: Siyosatchi nafaqat AQSHdagi qurbonlarga, balki undan so‘ng Yaqin Sharqda Amerika siyosati tufayli halok bo‘lganlarga ham achinishini bildirdi;

• CCTV arxivi fosh qildi: 2024 yil oxirida CCTV kanali ash-Sharaa aynan 11 sentyabr voqealaridan ilhomlanib, radikal oqimlar va yashirin majlislarga qo‘shilgani haqidagi o‘z so‘zlarini e’lon qilgan;

• «Al-Jo‘loniy» tarixi: 1989 yilda oilasi bilan Saudiyadan Suriyaga ko‘chib o‘tgan va Golan tepaliklari sharafiga «al-Jo‘loniy» taxallusini olgan yetakchining siyosiy reputatsiyasi yana G‘arb matbuoti e’tiborida.

Ahmad ash-Sharaaning 11 sentyabr bo‘yicha bayonoti: Nyu-Yorkdagi so‘zlar va rasmiy arxiv faktlari taqqosi

Suriya yetakchisining omma oldidagi chiqishi va hujjatlashtirilgan tarixi tahlili:

Xalqaro siyosat va geosiyosat ekspertizasi: Nega ash-Sharaa o‘z o‘tmishini qayta yozishga urinmoqda?

Yaqin Sharq siyosatshunoslari va xalqaro xavfsizlik tahlilchilarining xulosalari:

• G‘arb oldida «qonuniy prezident» maqomini yaratish: Hokimiyat tepasiga kelgan Ahmad ash-Sharaa xalqaro izolyatsiyadan chiqish va BMT, AQSH hamda Yevropa tomonidan to‘liq tan olinishi uchun o‘zining ekstremistik o‘tmishi va «Al-Qoida» bilan bog‘liq har qanday izlarni butunlay yuvib tashlashga majbur;

• Amerika jamoatchiligi uchun 11 sentyabr omili: AQSH siyosatida va jamoatchilik ongida 11 sentyabr eng dahshatli milliy fojia hisoblanadi; ushbu sanaga ozgina bo‘lsa-da aloqadorlik yoki uni oqlash Vashington bilan har qanday moliyaviy va siyosiy hamkorlikni yo‘qqa chiqarishi mumkin, shu bois ash-Sharaa o‘zini «o‘shanda bola bo‘lganman» deb ko‘rsatishga harakat qilmoqda;

• CCTV reportajining noqulay oqibati: 2024 yilda aytilgan gaplar arxivda muhrlanib qolgani diplomatik tuzoq yaratdi; Damashqdagi yashirin yig‘inlar va hujumlardan ruhlanish haqidagi iqrorlar AQSH razvedkasi va OAVlari uchun yetakchining samimiyligini shubha ostiga qo‘yuvchi bosh dalildir;

• Yaqin Sharq qurbonlari bilan parallel qo‘yish taktikasi: Amerikalik qurbonlar bilan birga Iroq va Suriyada AQSH operatsiyalari oqibatida halok bo‘lgan arablarni tilga olish orqali u arab dunyosi va o‘z tarafdorlari oldida ham muvozanatni saqlashga, G‘arb oldida tiz cho‘kmagan rahbar qiyofasini namoyish etishga urinmoqda.

Ahmad ash-Sharaaning Nyu-York minbaridagi bayonotlari uning yangi imiji va tarixiy faktlari o‘rtasidagi ulkan bo‘shliqni yana bir bor dunyo e’tiboriga olib chiqdi.

Sizningcha, Suriya yetakchisining o‘z yoshi va 11 sentyabr voqealari bo‘yicha bunday ziddiyatli gapirishi AQSH va xalqaro hamjamiyatning unga bo‘lgan ishonchiga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Siyosatchilarning hokimiyat uchun o‘z o‘tmishini inkor etishi G‘arb diplomatiyasida qabul qilinadimi? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon siyosatining parda orti haqiqatlarini ochuvchi ushbu shov-shuvli maqolani barcha do‘stlaringiz bilan baham ko‘ring!