Ahmad ash-Sharaa maxfiy kelishuvlar va xorijiy bazalarni tozalash tafsilotlarini fosh qildi

BMT Bosh Assambleyasi doirasida Nyu-Yorkda nufuzli Atlantika kengashi (Atlantic Council) tomonidan tashkil etilgan siyosiy munozaralarda Yaqin Sharq geosiyosatini larzaga soluvchi shov-shuvli bayonotlar yangradi. «Anadolu Aynasi» tarqatgan ma’lumotlarga ko‘ra, Suriya prezidenti Ahmad ash-Sharaa Tel-Avivni mamlakatning strategik va davlat infratuzilmasiga muntazam havo zarbalari berishda ochiq aybladi: «Hatto prezident saroyi ham ikki marta Isroil hujumiga uchradi! Isroil aeroportlarimizni uzluksiz bombardimon qilmoqda. Nahotki bu Isroil fuqarolari xavfsizligini ta’minlasa? Bizning AQSH, Buyuk Britaniya va Livan bilan munosabatlarimizga qarang — ular muvaffaqiyatli rivojlanmoqda. Muammo Suriyada emas, balki aynan Isroilda deb hisoblayman».

Shuningdek, Suriya yetakchisi Isroil bilan bir yil davomida to‘g‘ridan to‘g‘ri maxfiy muzokaralar olib borilganini va kelishuv 90 foizgacha shakllangan bir pallada, Isroil kutilmaganda ortga chekinganini ma’lum qildi. Damashqning sharti qat’iy: BMT tomonidan Suriya hududi sifatida tan olingan Jo‘lon (Golan) tepaliklari hech qanday savdolashuv mavzusi bo‘lolmaydi va doimiy tinchlik uchun Isroil armiyasi 1974 yilgi chegara chizig‘iga qaytishi shart. Ash-Sharaa Oq uyda Donald Tramp bilan bo‘lgan suhbatini eslab: «Nega Isroilga Nyu-Jersini bermaysiz? Sizda berish uchun Golan tepaliklari yo‘q, Nyu-Jersi esa o‘zingizniki (baribir u yerdagi demokratlar sizga ovoz bermaydi)», deya kinoya qilganini ochiqladi.

Tarixiy sensatsiyalardan biri sifatida ash-Sharaa Suriyani barcha xorijiy harbiy bazalardan tozalash boshlanganini e’lon qildi: Rossiyaning mamlakatdagi qariyb 170 ta baza va harbiy nuqtasi qisqartirilib, faqatgina Suriya armiyasi uchun 2 ta o‘quv markaziga aylantirilmoqda, Turkiya bazalari esa parlament tomonidan tasdiqlanadigan qat’iy huquqiy maqomga o‘tkazilmoqda. Bundan tashqari, Suriya Ormuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tish maqsadida Iroq neftini Suriya portlariga olib chiquvchi ulkan strategik quvur loyihasini boshlamoqda.

Xo‘sh, Damashqning ushbu qat’iy va mustaqil pozitsiyasi Isroilning havo hujumlarini to‘xtata oladimi, Suriya 5 yillik o‘tish davrida mintaqaning mustaqil markaziga aylana oladimi va xorijiy bazalarning chiqarilishi kuchlar muvozanatini qanday o‘zgartiradi?

«Bombardimon qilingan saroy, Nyu-Jersi hazili va 170 ta bazaning yopilishi»: Muzokaraning 5 ta asosiy nuqtasi

Ahmad ash-Sharaaning Nyu-Yorkdagi nutqidan eng hayratlanarli faktlar:

• Prezident saroyiga ikki bor zarba: Isroil harbiy-havo kuchlari Damashqdagi prezident rezidensiyasiga ikki marta to‘g‘ridan to‘g‘ri aviazarba bergan;

• 90 foizlik bitimning barbod bo‘lishi: Isroil va Suriya bir yil davomida to‘g‘ridan to‘g‘ri tinchlik muzokaralari olib borgan, ammo so‘nggi pallada Tel-Aviv yangi shartlar qo‘yib, kelishuvni buzgan;

• Golan tepaliklari muhokama qilinmaydi: Suriya yetakchisi Jo‘lon tepaliklari BMT tan olgan Suriya zamini ekanini va faqat Isroil qo‘shinlari 1974 yilgi chegaraga qaytganidan so‘ng doimiy tinchlik bo‘lishini bildirdi;

• Rossiya va Turkiya bazalari qisqartirilmoqda: Rossiyaning 170 ga yaqin harbiy nuqtasi faqat 2 ta mashg‘ulot markazi darajasiga tushirildi; Turkiya bazalariga esa Xalq kengashi roziligi bilan qonuniy maqom berilmoqda;

• Ormuz bo‘g‘ozini chetlab o‘tuvchi quvur: Iroq neftini xavfsiz tarzda Suriya portlari orqali jahon bozoriga olib chiquvchi yangi strategik tranzit loyihasi e’lon qilindi.

Suriyaning yangi geosiyosiy doktrinasi: Munosabatlar va xavfsizlik taqqosi

Ahmad ash-Sharaa tomonidan e’lon qilingan yangi tashqi va ichki siyosat parametrlari:

Harbiy-siyosiy va geosiyosat ekspertizasi: Nega bu bayonotlar katta burilish yasaydi?

Yaqin Sharq tahlilchilari va xalqaro xavfsizlik ekspertlarining xulosalari:

• Damashqning G‘arb bilan to‘liq til topishishi: Ash-Sharaaning Nyu-Yorkda Atlantic Council minbaridan chiqish qilishi, AQSH va Buyuk Britaniya bilan muloqotlar iliqlashganini aytishi Suriya yangi rahbariyati xalqaro yakkalanishni butunlay yengib o‘tganini isbotlaydi;

• Isroilning diplomatik burchakka taqalishi: Saroyga zarbalar va 90 foizlik kelishuvning Tel-Aviv tomonidan buzilganini fosh etish Isroilni mintaqada tinchlikni xohlamaydigan tomon sifatida namoyish etishga qaratilgan kuchli diplomatik yurish bo‘ldi;

• Xorijiy bazalar monopoliyasiga barham: 170 ta rus bazasidan faqat 2 tasini qoldirish va turk harbiylarini mahalliy parlament nazoratiga bo‘ysundirish Damashqning hech bir tashqi kuchga qaram bo‘lmagan, neytral mudofaa tizimi qurayotganidan dalolat beradi;

• Mintaqaviy energetik xab istiqboli: Iroq nefti uchun quvur yotqizish loyihasi Fors ko‘rfazidagi xavflar fonida Suriyani tranzit bozorining muhim o‘yinchisiga aylantiradi va mamlakat xazinasiga katta valyuta oqimini ta’minlaydi;

• Bir kishilik hokimiyatdan voz kechish: Prezidentning boshqaruv charchatishi, normal hayotga qaytishni istashi va hokimiyatni bir qo‘lga jamlamaslik haqidagi va’dalari Suriyada demokratik institutlar shakllanishi uchun zamin yaratadi.

Ahmad ash-Sharaaning Nyu-Yorkdagi ushbu ochiq chiqishi Suriyaning eski urushlar va qaramlik davridan chiqib, o‘z milliy manfaatlarini qat’iy himoya qiluvchi mustaqil davlatga aylanayotganini ko‘rsatdi.

Sizningcha, Suriya va Isroil o‘rtasida 1974 yilgi chegaralar asosida doimiy tinchlik bitimi imzolanishi mumkinmi? Mamlakatning Rossiya va Turkiya bazalarini qisqartirib, to‘liq harbiy suverenitetga intilishi Suriya xavfsizligini mustahkamlaydimi yoki yangi tahdidlar tug‘diradimi? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Yaqin Sharq siyosatining parda orti haqiqatlari ochilgan ushbu eksklyuziv maqolani barcha do‘stlaringiz bilan baham ko‘ring!