11 sentyabr: tarixda qolgan sana — bu kunda dunyoda qanday voqealar yuz bergan?

Bugun, 11 sentyabr — tarixning turli davrlariga oid muhim voqealar, kashfiyotlar va shaxslar tavalludi bilan bog‘liq sana. Ayrim voqealar dunyo tarixini o‘zgartirgan bo‘lsa, boshqalari kundalik hayotimizda hanuz uchraydigan narsalar bilan bog‘liq.

11 sentyabr sanasi, ayniqsa, 2001 yildagi AQSHda sodir etilgan terrorchilik hujumlari bilan bog‘liq og‘ir xotira sifatida tarixda qolgan. Shu bilan birga, bu sanada tadqiqotlar, transport va madaniyat tarixiga oid boshqa voqealar ham ro‘y bergan.

2001 yil — dunyo tarixini o‘zgartirgan 11 sentyabr

2001 yil 11 sentyabr kuni AQSHda «Al-Qoida» terrorchilik tashkiloti a’zolari tomonidan to‘rtta yo‘lovchi samolyoti olib qochilib, ulardan ikkitasi Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markazi majmuasiga, biri Pentagonga yo‘naltirilgan. To‘rtinchi samolyot Pensilvaniya shtatida qulagan.

Hujumlar oqibatida qariyb 3 ming kishi halok bo‘lgan. Bu voqea AQSHning ichki va tashqi siyosatiga, xalqaro xavfsizlik tizimiga hamda keyingi o‘n yilliklardagi jahon siyosatining yo‘nalishiga ulkan ta’sir ko‘rsatdi.

2026 yilda ushbu fojiaga 25 yil to‘lmoqda. Bugun AQSHda qurbonlarni xotirlash marosimlari o‘tkazilmoqda.

1609 yil — Genri Hadson Nyu-York hududiga yetib keldi

11 sentyabr sanasi yana bir tarixiy sayohat bilan ham bog‘liq.

1609 yilda ingliz dengizchisi Genri Hadson hozirgi Nyu-York hududiga yetib kelgan va keyinchalik uning nomi bilan atalgan Hadson daryosini tadqiq qilgan.

Shu sababli ba’zi taqvimlarda bu voqea «Manhetten orolining kashf etilishi» sifatida qayd etiladi. Biroq «orolni kashf qildi» degan iborani ehtiyotkorlik bilan ishlatish kerak: Manhetten hududida yevropaliklardan ancha oldin mahalliy xalqlar yashagan. Hadsonning ekspeditsiyasi esa Yevropa geografik tadqiqotlari nuqtayi nazaridan muhim voqea bo‘lgan.

Qirrali stakanning haqiqiy sanasi — 1943 yil

11 sentyabr bilan bog‘liq qiziqarli ma’lumotlardan biri mashhur qirrali stakan tarixidir.

Bu yerda muhim tuzatish bor: ayrim taqvimlarda 1945 yil deb ko‘rsatilsa-da, manbalarda birinchi sovet qirrali stakanining Gus-Xrustalniy shisha zavodida 1943 yil 11 sentyabrda ishlab chiqarilgani qayd etiladi.

Uning dizayni ko‘pincha haykaltarosh Vera Muxina nomi bilan bog‘lanadi. Keyinchalik qirrali stakan sovet davri kundalik hayotining eng tanish buyumlaridan biriga aylandi.

1985 yil — Toshkent Janubiy vokzalida yangi davr

11 sentyabr sanasi Toshkent tarixi bilan bog‘liq ma’lumotlarda ham uchraydi.

Toshkent Janubiy vokzali 1963 yilda qurilgan, 1985 yilda esa vokzal majmuasi kapital rekonstruksiya qilingan. O‘zbekiston temir yo‘llari tizimiga oid rasmiy arxiv ma’lumotlarida ham shu fakt qayd etilgan.

Shuning uchun «1985 yil 11 sentyabrda vokzal ishga tushirilgan» degan ma’lumotni aniq manbasiz qat’iy fakt sifatida berishdan ko‘ra, «1985 yilda Janubiy vokzal rekonstruksiya qilingan» deb yozish to‘g‘riroq bo‘ladi.

Keyinchalik vokzal yana zamonaviylashtirildi va 2018 yilda kapital rekonstruksiyadan so‘ng qayta foydalanishga topshirildi.

1965 yil — Bashar Asad tavallud topgan

1965 yil 11 sentyabrda Suriyaning sobiq prezidenti Bashar Asad Damashq shahrida tug‘ilgan.

U 2000 yildan 2024 yilgacha Suriya prezidenti lavozimida faoliyat yuritgan. 2024 yil dekabrida uning hokimiyati ag‘darilgan va prezidentlik lavozimidagi davri yakunlangan.

Shu sababli bugungi taqvimlarda uni «Suriya prezidenti» deb hozirgi zamondagi lavozimda ko‘rsatish to‘g‘ri emas. U — Suriyaning sobiq prezidenti.

11 sentyabr: bir sana, turli xotiralar

Bugungi sana bir-biridan keskin farq qiluvchi tarixiy voqealarni o‘zida jamlaydi.

Bugungi kunning eng muhim sabog‘i

11 sentyabr — shunchaki taqvimdagi navbatdagi sana emas. Unda insoniyatning kashfiyot va taraqqiyot yo‘li ham, og‘ir tarixiy fojialar ham mujassam.

Tarixdagi sanalarning haqiqiy qiymati esa ularni shunchaki yodlashda emas, balki o‘tmishdan to‘g‘ri xulosa chiqarishdadir.

Bugun 11 sentyabr. 25 yil avval dunyo tarixini o‘zgartirgan fojia sodir bo‘lgan sana ham, asrlar oldingi geografik sayohatlar va Toshkent tarixidagi muhim o‘zgarishlar ham aynan shu kunga to‘g‘ri keladi.