Isroil–Turkiya tarangligi: Suriyada yangi xavfli ssenariy paydo bo‘ldi...

Isroil va Turkiya o‘rtasidagi ziddiyat Suriya hududida yana bir xavfli bosqichga o‘tishi mumkin. Isroilning Idlib yaqinidagi Suriya harbiy infratuzilmasiga zarba berishi ortidan Anqaraning Suriyadagi harbiy faoliyatiga nisbatan Quddusning munosabati yanada keskinlashgan.

Ayrim isroil manbalarida esa masala faqat Suriya obyektlariga zarba berish bilan cheklanmasligi, Turkiya harbiylari bevosita nishonga aylanishi ehtimoli ham muhokama qilinmoqda.

Bu ssenariy amalga oshsa, mojaro ikki davlat o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri qarama-qarshilik xavfini jiddiy oshirishi mumkin.

1. Idlibda nima sodir bo‘ldi?

18 avgust kuni Idlibdagi Suriya harbiy aviabazasiga sakkizta zarba berilgani haqida xabar tarqaldi.

Zarbalar aviabazaning uchish-qo‘nish yo‘lagi va bir qator harbiy obyektlarga qaratilgan.

Isroil nashri Israel Hayom bu hujumning asosiy jihati zarba berilgan obyektlar emas, balki nishonga olinmagan obyektlar — Turkiya harbiylari ekanini ta’kidlagan.

Isroil pozitsiyasiga ko‘ra, Suriya Turkiya qo‘shinlarini mazkur hududga joylashtirish orqali avvalgi xavfsizlik kelishuvlaridagi mavjud holatni o‘zgartirishga urinmoqda.

2. Nega Isroil Turkiya qo‘shinlarini xavf sifatida ko‘rmoqda?

Isroil talqiniga ko‘ra, asosiy xavf Turkiya harbiylari Suriyada joylashganidan keyin emas, balki ularni qabul qilish uchun zarur infratuzilma yaratilganidan boshlanadi.

Quddusning mantig‘i shunday: tahdid paydo bo‘lishini kutish o‘rniga, uning harbiy infratuzilmasini oldindan yo‘q qilish.

Shu sababli Isroil Turkiya harbiylari, samolyotlari, radarlari yoki havo mudofaa tizimlari Suriyaga kelib joylashishidan avval aviabaza infratuzilmasiga zarba bergani haqidagi pozitsiya ilgari surilmoqda.

Biroq aynan shu yondashuv mintaqadagi taranglikni yanada kuchaytirishi mumkin.

3. Eng katta xavf — NATO omili

Agar Turkiya harbiylari Suriyada Isroil zarbasiga uchrasa, eng katta savol NATOning pozitsiyasi qanday bo‘lishi haqida paydo bo‘ladi.

Israel Hayom tahlilida NATO shartnomasining 5-moddasiga alohida e’tibor qaratilgan.

Ushbu modda ittifoq a’zolaridan biriga qurolli hujum qilinganda jamoaviy mudofaa tamoyilini nazarda tutadi. Biroq maqolada ta’kidlanishicha, bu mexanizm avtomatik tarzda har qanday vaziyatda bir xil ishlamaydi.

Ayniqsa, hodisa NATOga a’zo davlat hududidan tashqarida, masalan, Suriyada sodir bo‘lsa, huquqiy va siyosiy bahslar yanada murakkablashadi.

4. Turk askari Suriyada paydo bo‘lsa, nima o‘zgaradi?

Isroil nashrining tahlilidagi eng jiddiy ssenariy ham shu.

Hozir Isroil Suriyadagi obyektlarga zarba berishi mumkin. Ammo agar o‘sha hududda Turkiya harbiylari joylashsa, har qanday keyingi hujum ikki davlat harbiylari o‘rtasida to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘qnashuv xavfini keltirib chiqaradi.

Shu sababli Turkiyaning Suriyadagi harbiy infratuzilmasi kengayishi Isroil uchun oddiy geosiyosiy masala emas, balki xavfsizlik muammosiga aylanmoqda.

5. Anqaraning Suriyadagi rejalari nima?

Turkiyaning Suriyadagi ishtiroki so‘nggi yillarda faqat siyosiy ta’sir bilan cheklanib qolmayapti.

Israel Hayom ma’lumotlariga ko‘ra, Anqara Suriya harbiy kuchlarini o‘qitish va mamlakat harbiy institutlarini qayta tiklashda ishtirok etmoqda.

Nashrda, shuningdek, 2025 yilda turk harbiy guruhlari T4, Palmira va Hama hududlarini Turkiya harbiy kuchlarini joylashtirish mumkin bo‘lgan nuqtalar sifatida o‘rgangani haqida yozilgan.

Agar bu rejalar amalga oshsa, Turkiyaning Suriyadagi harbiy mavjudligi yanada kuchayishi mumkin.

6. AQSH qanday pozitsiyada?

Mazkur vaziyat Vashington uchun ham murakkab diplomatik muammo yaratadi.

AQSHning Turkiyadagi elchisi va Suriya bo‘yicha maxsus vakili Tom Barrak Isroil zarbasini «keraksiz eskalatsiya» deb baholagan.

Biroq bu baho Suriyadagi mavjud harbiy vaziyatni o‘zgartirishga urinishlar fonida bildirilgan.

Shu tariqa Vashington bir vaqtning o‘zida ikki NATO ittifoqchisi — Isroil va Turkiya o‘rtasidagi taranglikni nazorat qilishga majbur bo‘lishi mumkin.

7. Eng xavfli ssenariy hali amalga oshgani yo‘q

Hozirgi vaziyatni to‘g‘ridan to‘g‘ri Isroil–Turkiya urushi boshlandi, deb baholashga asos yo‘q.

Ammo Suriyada ikki davlatning manfaatlari tobora ko‘proq bir hududda to‘qnash kelmoqda.

Bir tomonda — Isroilning o‘z xavfsizligi uchun Suriyadagi harbiy infratuzilmaga nisbatan oldindan zarba berish siyosati.

Ikkinchi tomonda — Turkiyaning Suriyada o‘z harbiy va siyosiy ta’sirini kuchaytirishga intilishi.

Bu ikki yondashuv bir nuqtada to‘qnashsa, kichik bir hodisa ham katta mintaqaviy inqirozga aylanishi mumkin.

Xulosa: Suriya yana katta kuchlar to‘qnashuv maydoniga aylanmoqda

Idlibdagi zarbalar ortidan Isroil va Turkiya o‘rtasidagi ziddiyat yangi bosqichga chiqishi mumkinligi haqida bahslar kuchaydi.

Hozircha asosiy xavf — Turkiya harbiylari Suriyada doimiy joylashib, Isroilning harbiy amaliyotlari bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘qnash kelishi.

Bunday holatda masala faqat Isroil va Turkiya munosabatlari doirasidan chiqib, NATO, AQSH va Suriyadagi boshqa kuchlarni ham yanada murakkab vaziyatga olib kirishi mumkin.

Shuning uchun Idlibdagi har bir yangi harbiy qadam endi oddiy operatsiya emas — mintaqadagi kuchlar muvozanatini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan harakat sifatida baholanmoqda.

Sizningcha, Isroilning Suriyadagi bunday preventiv zarbalari Anqaraning mintaqadagi rejalarini to‘xtata oladimi yoki Yaqin Sharqda to‘g‘ridan to‘g‘ri harbiy to‘qnashuv xavfini yanada oshiradimi?

O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va mintaqadagi keskin geosiyosiy o‘zgarishlarni kuzatib boruvchi yaqinlaringizga ushbu muhim xabarni ulashing!