Armaniston arzon rus gazidan voz kechishga tayyorligini e’lon qildi — Yerevanning keskin demarshi

Janubiy Kavkaz mintaqasida geosiyosiy va energetik bo‘linish o‘z tarixidagi eng keskin va ortga qaytmas nuqtaga yetdi. Armaniston milliy manfaatlari va davlat suverenitetini saqlab qolish yo‘lida Rossiyaning arzon gazidan voz kechishga to‘liq tayyor ekanini rasman ochiqladi. Armaniston Xavfsizlik kengashi kotibi (va parlamenti spikeri) Alen Simonyan Verelq nashriga bergan bayonotida Yerevanning bu boradagi qat’iy pozitsiyasini e’lon qildi.

Uning ta’kidlashicha, hukumat Moskvadan ehtimoliy cheklovlar bo‘yicha hali to‘g‘ridan to‘g‘ri signal olmagan bo‘lsa-da, voqealarning har qanday rivojiga, jumladan, gaz yetkazib berishning muqobil yo‘llarini izlashga shay turibdi. Avvalroq Rossiya rasmiylari Armaniston Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqidan (YEOII) chiqib, Yevropa Ittifoqi (YEI) tomon yuzlansa, 1000 kubometr uchun berilayotgan 177,5 dollarlik imtiyozli narx bekor qilinishini va gaz narxi 2–3 barobar oshib, bozor narxiga chiqishini ochiq eslatgan edi.

Bunday bosimga javoban Simonyan keskin javob qaytardi: «Gazning narxi nafaqat valyutada, balki siyosiy tovon bilan ham o‘lchanadi. Bosh vazirimiz ta’kidlaganidek, biz endi hech qachon bitta quvurga, bitta „igna“ga, bitta injiqlikka va bosim o‘tkazuvchi bittagina „knopka“ga qarab qolmaymiz va bunga yo‘l qo‘ymaymiz!». Shu bilan birga, tahlilchilar Donald Tramp bosimi ostida imzolangan tinchlik bitimidan so‘ng ham Yerevan uchun hech qanday ijobiy siljish bo‘lmaganini — Boku konstitutsiyani o‘zgartirishni talab qilayotgani, chegaralarni delimitatsiya qilish tugallanmagani va qochqinlar hamda asirlar masalasi ochiq qolayotganini eslatmoqda.

Xo‘sh, Armaniston 2-3 barobar qimmat bozor narxlariga qanday bardosh beradi, rus gaziga qanday muqobil tranzitlar mavjud va bu demarsh Yerevan hamda Moskva munosabatlarini butunlay uzib tashlaydimi?

«Bitta quvur intihosi, 177,5 dollarlik tahdid va bozor narxi»: Alen Simonyan bayonotining 5 ta asosiy nuqtasi

Armaniston Xavfsizlik kengashining shov-shuvli pozitsiyasidan eng muhim fakt va xulosalar:

• «Suverenitet arzon gazdan ustun»: Yerevan energetik chegirmalar evaziga tashqi siyosati va mustaqilligi bo‘yicha Moskvaga yon berishni qat’iyan rad etdi;

• «Bitta knopkaga qaramlik tugadi»: Armaniston rahbariyati bir tomonlama gaz monopoliyasi va siyosiy shantaj richaglaridan butunlay chiqish niyatida;

• Narxning 2–3 barobar oshish xavfi: YEOIIdan chiqish va YEI integratsiyasi tufayli Rossiya gazi 1000 kubometri 177,5 dollardan bozor narxlarigacha qimmatlashishi mumkin;

• Muqobil tranzit yo‘llari: Yerevan boshqa davlatlardan yoqilg‘i olib kelish va yangi tranzit koridorlari bo‘yicha muzokaralarga tayyorligini bildirdi;

• Tramp bitimidan keyingi bosim: AQSH vositachiligida tinchlik bitimi imzolanganiga qaramay, Boku bosimi va hududiy muammolar hal etilmay qolmoqda.

Energetik to‘qnashuv: Rossiyaning bosim richaglari va Armanistonning yangi strategiyasi taqqosi

Janubiy Kavkazdagi yangi geosiyosiy va iqtisodiy kuchlar nisbati tahlili:

Geosiyosiy va energetik ekspertiza: Armaniston rus gazisiz yashay oladimi?

Janubiy Kavkaz bo‘yicha ekspertlar, xalqaro energetika tahlilchilari va iqtisodchilarning xulosalari:

• «Iqtisodiy shok» xavfi: Armaniston ichki bozori, sanoati va issiqlik tizimi yillar davomida Rossiyadan keluvchi 177,5 dollarlik arzon gazga moslashgan; narxning 2–3 barobar oshishi (400–500 dollargacha) inflyatsiyani keskin tezlashtirishi va aholi kommunal to‘lovlarini og‘irlashtirishi mumkin; ammo hukumat buni milliy xavfsizlik uchun to‘lanishi shart bo‘lgan «badal» sifatida qabul qilmoqda;

• Eron va Ozarbayjon omili: Yerevan uchun yagona yaqin muqobil bu — Eron gazi hisoblanadi («gaz evaziga elektr» sxemasi); shuningdek, agar Ozarbayjon bilan munosabatlar normallashsa, Kaspiy gazi tranziti ham nazariy jihatdan muhokama qilinishi mumkin, ammo bugungi siyosiy keskinlik buni yaqin orada imkonsiz qilmoqda;

• YEI moliyaviy yordam paketi: Armanistonning YEI sari intilishi bejiz emas; Bryussel va G‘arb fondlari Yerevanga energetik qaramlikdan chiqish, yashil energetikani rivojlantirish va gaz narxining oshishi oqibatlarini yumshatish uchun moliyaviy subsidiyalar berishi mumkin;

• «Tramp bitimi»dan keyingi hafsalapirlik: Tramp bosimi ostida imzolangan kelishuv Armanistonga kutilgan xavfsizlikni bermadi; Baku Konstitutsiyani o‘zgartirishni talab qilib, bosimni davom ettirmoqda; bu esa Pashinyan hukumatini harbiy va iqtisodiy jihatdan butunlay boshqa ittifoqchilar izlashga majbur qilmoqda.

Armaniston rahbariyatining gaz shantajiga qarshi bildirgan bu qat’iy pozitsiyasi Janubiy Kavkazning Moskva ta’sir doirasidan jadal sur’atlarda chiqib ketayotganini isbotlovchi tarixiy burilishdir.

Sizningcha, Armaniston Rossiyaning arzon gazidan voz kechib, 2-3 barobar qimmatroq narxda mustaqil energetik yo‘lni tanlashga tayyormi yoki bu Yerevanning siyosiy savdolashuv taktikasimi? Bokuning to‘xtamayotgan bosimi va Tramp vositachiligidagi tinchlik bitimining natijasizligiga shaxsan qanday baho berasiz? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Janubiy Kavkazdagi ushbu keskin geosiyosiy to‘qnashuv tahlilini barcha hamkasblaringiz bilan baham ko‘ring!