Abbos Aroqchi AQSH bilan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi bo‘yicha boshiberk ko‘chadan chiqish shartlarini e’lon qildi

Dunyoning eng muhim neft va savdo arteriyasi bo‘lmish Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi keskin geosiyosiy to‘qnashuv o‘zining hal qiluvchi bosqichiga kirib bormoqda. Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi o‘z bayonotida yuzaga kelgan xavfli boshiberk ko‘chadan faqatgina AQSH bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muzokaralar orqali chiqish mumkinligini ochiq e’lon qildi. Vazirning ta’kidlashicha, Tehronning talablari aniq va bo‘g‘oz orqali kemalar qatnovini tiklash faqatgina ushbu shartlarning bajarilishiga bog‘liq. Shu bilan birga, Aroqchi vositachilar hozircha Vashingtonning rasmiy yakuniy pozitsiyasini yetkazmaganini va keyingi qarorlar ana shu javobga qarab qabul qilinishini bildirdi.

Ma’lum bo‘lishicha, Tehron bo‘g‘ozni ochish va harbiy harakatlarni to‘xtatish bo‘yicha 7 kunlik aniq rejani taklif qilgan, biroq The Wall Street Journal ma’lumotiga ko‘ra, AQSH Prezidenti Donald Tramp Eronning ushbu tashabbusini rad etgan. Bundan tashqari, Tehron bo‘lajak muzokaralarda o‘z yadroviy dasturidan, xususan, uranni boyitish va uni mamlakatdan olib chiqib ketishdan mutlaqo voz kechmasligini qat’iy ma’lum qildi.

«7 kunlik reja, Trampning vetosi va uran boyitish»: Ho‘rmuz inqirozining 5 ta asosiy nuqtasi

Eron TIV rahbari bayonoti va muzokaralar atrofidagi eng muhim rasmiy faktlar:

• Muzokaralar — yagona chiqish yo‘li: Abbos Aroqchi Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi keskinlikni faqatgina diplomatik kelishuv bartaraf eta olishini bildirdi;

• Tehronning 7 kunlik maxsus rejasi: Asosiy choralarni 4–5 kunda bajarish, 6-kuni bo‘g‘ozni ochish va 7-kuni yakuniy tinchlik bitimini imzolash taklif etildi;

• Donald Trampning raddiyasi: WSJ nashri yozishicha, AQSH Prezidenti bo‘g‘ozni ochish va 7 kunga o‘t ochishni to‘xtatish taklifini qabul qilmadi;

• Yadro dasturidagi «qizil chiziq»: Eron rasmiylari uranni boyitishni to‘xtatmasligi va zaxiralarni mamlakatdan olib chiqib ketmasligini ma’lum qildi;

• Tinchlik memorandumining barbod bo‘lishi: Iyun oyida Pokiston vositachiligida tuzilgan sulh va memorandum iyulda Tramp tomonidan bekor qilingan, Tehron esa kelishuv kuchini yo‘qotganini tasdiqlagan edi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va muzokaralar: Eron talablari va AQSH pozitsiyasi taqqosi

Mintaqadagi qarama-qarshilik va tomonlarning yondashuvlari jadvali:

Geosiyosiy va energetika ekspertizasi: Nega Ho‘rmuz muzokaralari jahon bozorini larzaga solmoqda?

Xalqaro siyosatshunoslar, harbiy tahlilchilar va neft bozori ekspertlarining xulosalari:

• «Dunyo neftining bosh bo‘g‘zi»: Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali dunyo neft eksport hajmining qariyb 20 foizi tashiladi; bo‘g‘ozning yopilishi yoki kemalar qatnovi to‘xtashi neft narxining keskin ko‘tarilishiga va global iqtisodiy inqirozga sabab bo‘ladi, shu sababli Aroqchi muzokaralarni yagona yechim sifatida ko‘rsatmoqda;

• Trampning maksimal bosim taktikasi: Donald Trampning 7 kunlik vaqtinchalik rejani rad etishi Vashingtonning yarim-yorti emas, balki Eronning harbiy va yadroviy dasturlarini butunlay to‘xtatadigan katta va murosasiz bitimga erishish niyatini anglatadi;

• Pezeshkian va Tehronning psixologik sabri: Prezident Masud Pezeshkianning «kuch ishlatish va majburlashsiz muzokaralarga tayyormiz» degan bayonoti Tehron bosim ostida taslim bo‘lmasligini, biroq keng ko‘lamli urushdan qochish uchun diplomatik kanallarni oxirigacha ochiq qoldirishini bildiradi.

Sizningcha, AQSH va Eron o‘rtasidagi Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va yadro dasturi bo‘yicha keskinlik tinch muzokaralar bilan hal bo‘ladimi yoki Donald Trampning raddiyasi mintaqani yangi yirik to‘qnashuv sari yetaklaydimi? Eronning uran bo‘yicha o‘z pozitsiyasidan qaytmasligi kelajakdagi kelishuvlarga qanday ta’sir ko‘rsatadi? Shaxsiy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jahon energetika xavfsizligi uchun o‘ta muhim bo‘lgan ushbu diplomatik tahlilni barcha bilan baham ko‘ring!