Turkiyadan strategik yurish: Anqara Rossiyaning «Yamal SPG» suyultirilgan gaziga ko‘z tikmoqda

Yevropa Ittifoqi 1 yanvardan e’tiboran Rossiyadan suyultirilgan tabiiy gaz (SPG) importini to‘liq taqiqlashi arafasida xalqaro energiya bozorida yirik qayta taqsimot boshlanmoqda. Rossiya Energetika haftaligi doirasida Turkiya energetika va tabiiy boyliklar vaziri Alparslan Bayraqtar «Yamal SPG» loyihasining asosiy egasi hisoblangan «Novatek» rahbari Leonid Mixelson bilan muhim muzokaralar o‘tkazdi.

Yevropa tomonidan rad etilayotgan rekord darajadagi gaz oqimlari endilikda logistik jihatdan qulay bo‘lgan Turkiya bozoriga yo‘naltirilishi mumkin.

Muzokaralar tafsiloti: Anqara nimani ko‘zlamoqda?

Turkiya energetika vaziri o‘zining rasmiy sahifasida «Novatek» rahbariyati bilan uchrashuvning asosiy maqsadlarini ochiqladi:

• SPG bo‘yicha hamkorlik: Tomonlar suyultirilgan gaz sohasidagi sheriklik imkoniyatlari, yangi yetkazib berish yo‘nalishlari va global bozordagi o‘zgarishlarni batafsil muhokama qildi;

• Energetika xavfsizligi: «Biz mamlakatimizning energetika xilma-xilligini oshiradigan va ta’minot xavfsizligini mustahkamlaydigan strategik qadamlarni tashlashda davom etamiz», — deya ta’kidladi Alparslan Bayraqtar.

Yevropaning 13,5 milliard kubometrlik bo‘shlig‘i va «Yamal SPG»

Shu kunga qadar «Yamal SPG» Rossiyaning Yevropaga erkin kirib borayotgan eng yirik gaz loyihasi bo‘lib turgan edi:

• Yevropaga rekord eksport: Joriy yilning dastlabki 7 oyida YEI mamlakatlariga yetkazib berish hajmi rekord darajaga yetib, 9,8 million tonnani (13,5 milliard kubometr gaz) tashkil etgan;

• Turkiya uchun qulay yo‘l: 1 yanvardan cheklovlar kuchga kirgach, ushbu ulkan hajm Osiyoga qaraganda transport yo‘li ancha yaqin va xarajatlari arzon bo‘lgan Turkiyaga burilishi mumkin;

• Qayta sotish imkoniyati: Yevropa kompaniyalariga uzoq muddatli shartnomalar bo‘yicha Yamal gazini 2027 yil iyuligacha boshqa davlatlarga qayta sotish (reeksport) uchun ruxsat berilgan.

«Gazprom» uchun noqulay vaziyat va Turkiyaning arbitraj rejasi

Turkiyaning «Novatek» bilan yaqinlashuvi an’anaviy quvur gazi yetkazib beruvchisi — «Gazprom» uchun jiddiy raqobat tug‘dirishi mumkin:

• «Gazprom» rahbari bilan ham uchrashuv: Alparslan Bayraqtar o‘sha kunning o‘zida «Gazprom» boshqaruvi raisi Aleksey Miller bilan ham muzokara o‘tkazib, tabiiy gaz sohasidagi sheriklikni muhokama qildi;

• 22 mlrd kubmetrlik shartnoma yakuni: Munosabatlarning nozikligi shundaki, Turkiya va «Gazprom» o‘rtasidagi 22 milliard kubometrlik ikkita yirik shartnoma muddati aynan shu yil oxirida tugaydi va hozircha yangi bitimlar e’lon qilinmagan;

• Qishki arbitrajdan daromad olish rejasi: Rossiya Milliy energetika xavfsizligi jamg‘armasi ekspertlarining qayd etishicha, Turkiya bu qishda noodatiy yuqori narxlardan unumli foydalanishi mumkin: ya’ni arzonroq Rossiya SPGsini o‘ziga qabul qilib, boshqa manbalardan bo‘shagan gaz hajmlarini Yevropaga qimmatroq narxda qayta sotish (arbitraj) orqali ulkan foyda ko‘rishi ehtimoli yuqori.

Yevropa Ittifoqining yangi taqiqlari Rossiya gazini butunlay to‘xtatib qo‘ya olmaydi, balki uni Turkiya kabi yirik xablar orqali aylanma yo‘llar bilan jahon bozoriga qayta olib kirishi mumkin.