Hurmuz bo‘g‘ozidagi inqiroz: Jahon bozorida dizel yoqilg‘isining keskin taqchilligi boshlandi

Jahon energetika bozori dizel yoqilg‘isining misli ko‘rilmagan taqchilligiga duch keldi. Bunday xavotirli bayonotni Doha shahrida bo‘lib o‘tayotgan xalqaro ADIPEC 2026 ko‘rgazma-konferensiyasida Abu-Dabi milliy neft kompaniyasi (ADNOC) rahbari Sulton bin Ahmad al-Jobir ma’lum qildi.

Yuqori martabali mulozimning ta’kidlashicha, sayyoramizning bir qator asosiy mintaqalarida mavjud yoqilg‘i zaxiralari joriy mavsum uchun so‘nggi 35 yildagi eng past ko‘rsatkich darajasiga tushib ketgan. Bu esa global logistika, qishloq xo‘jaligi va ishlab chiqarish tizimini katta xavf ostida qoldirmoqda.

Inqiroz sabablari: Zaxiralar nega bu qadar quridi?

Yoqilg‘i hajmining keskin kamayishiga bevosita Yaqin Sharq mintaqasidagi harbiy-siyosiy ziddiyatlarning kuchayishi sabab bo‘lgan:

• Hurmuz bo‘g‘ozidagi falajlik: Neft mahsulotlari yetkazib berishdagi kritik uzilish dunyodagi eng muhim dengiz arteriyasi bo‘lmish Hurmuz bo‘g‘ozi orqali kemalar qatnovining deyarli to‘xtab qolgani oqibatida yuzaga keldi;

• 35 yillik antirekord: Xavfsiz dengiz yo‘llarining yopilishi asosiy iste’molchi markazlarda dizel zaxiralarining 1991 yildan buyon qayd etilmagan darajada pasayishiga olib keldi;

• Real sektorga kuchli zarba: Dizel yoqilg‘isi taqchilligi transport, yuk tashish va og‘ir sanoat narxlarining oshishiga, bu esa o‘z navbatida butun dunyo bo‘ylab yangi inflyatsiya to‘lqiniga zamin yaratadi.

Faqat dizel emas: Suyultirilgan gaz (SPG) bozorida ham taqchillik

ADNOC rahbari mazkur inqiroz kompleks tarzda kechayotganini va bir vaqtning o‘zida boshqa energiya manbalarini ham qamrab olganini bildirdi:

• SPG taqchilligi: Dizel bilan bir qatorda dunyo bozoridagi iste’molchilar suyultirilgan tabiiy gaz (SPG)ning ham jiddiy yetishmovchiligini boshdan kechirmoqda;

• Qish oldidan xavf: Sovuq mavsum boshlanishi arafasida ham motor yoqilg‘isi, ham isitish va elektr ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan gaz tanqisligi jahon energetika tizimini o‘ta nozik va zaif holatga keltirib qo‘ydi;

• Diplomatik yechim zarurligi: Yaqin Sharqdagi keskinlik bartaraf etilmaguncha va Hurmuz bo‘g‘ozi orqali tankerlar harakati to‘liq tiklanmaguncha, bozorda narxlar va taklif muvozanati tiklanmasligi prognoz qilinmoqda.