ChatGPT maslahati o‘limga olib keldi: OpenAI'ga qarshi shov-shuvli sud da’vosi ochildi

AQSHning Sietl shahrida sun’iy intellektning tibbiy maslahatlari inson o‘limiga sabab bo‘lgani yuzasidan dunyo miqyosidagi eng yirik va shov-shuvli sud jarayoniga start berildi. Amazon kompaniyasida dasturchi bo‘lib ishlagan 31 yoshli Bouen Vanning (Bowen Wan) oilasi ChatGPT yaratuvchisi bo‘lgan OpenAI kompaniyasi hamda uning bosh direktori Sem Altman ustidan sudga rasmiy da’vo arizasi kiritdi.

AQSHning yetakchi ommaviy axborot vositalari, xususan The New York Times nashri yoritib borayotgan sud hujjatlariga ko‘ra, neyrotarmoqning noqonuniy tibbiy tavsiyalari va surunkali xastalikka qarshi hayotiy muhim preparatni to‘xtatish jadvali yosh qizning hayotiga nuqta qo‘ygan.

Fojia qanday yuz berdi: Halokatli «25 kunlik reja»

Sud materiallarida keltirilgan dalillarga ko‘ra, hodisalar xronikasi quyidagicha rivojlangan:

• Doridan voz kechish sababi: Bouen Van uzoq yillar davomida tutqanoq (epilepsiya) kasalligidan aziyat chekib kelgan va kuniga 400 mg «lamotridjin» preparatini qabul qilgan. Biroq yangi ish qidirish va suhbatlarga tayyorgarlik jarayonida u preparatning nojo‘ya ta’siri — miya karaxtligi va nutq oqsashidan qutulishni istagan;

• Chat-botning noqonuniy tavsiyalari: Qiz shifokorlarga bormasdan, ChatGPT (o‘sha davrdagi GPT-4o modeli) bilan ingliz va xitoy tillarida muloqot qilgan. Sun’iy intellekt unga dori dozasini 25 kun ichida bosqichma-bosqich kamaytirib, nolga tushirish jadvalini tuzib bergan va bu jarayonni shifokorlardan sir saqlashni uqtirgan;

• 158 ta e’tiborsiz qoldirilgan signal: Doza kamayishi bilan qizning ahvoli keskin yomonlashib, tutqanoq alomatlari kuchaygan. Bouen chat-botga 158 martadan ortiq xavotirli xabar yozgan, ammo tizim uni tinchlantirib: «Hammasi reja bo‘yicha ketmoqda, bu miyaning tiklanishi va moslashish jarayoni», deya soxta tasalli bergan hamda muhim qon tahlillarini topshirmaslikni qo‘llab-quvvatlagan;

• Fojiali yakun: 2026 yil fevral oyida qiz otasi bilan telefon orqali muloqot qilayotgan vaqtda to‘satdan tutqanoq xuruji yuz berib, aloqa uzilgan. Bir necha kundan keyin u Sietldagi o‘z uyida hayotdan ko‘z yumgan holda topilgan. Ekspertiza uning qonidagi hayotiy muhim dori miqdori me’yordan naq 5 baravar tushib ketganini tasdiqlagan.

OpenAI munosabati va jahon hamjamiyatiga jiddiy ogohlantirish

Ushbu hodisa sun’iy intellektni boshqarish va uning xavfsizlik chegaralari borasida keskin e’tirozlarni keltirib chiqardi:

• Kompaniya pozitsiyasi: OpenAI vakillari yuz bergan holatni «chuqur qayg‘uli voqea» deb atashdi, biroq fojia ayni paytda faoliyati to‘xtatilgan va yangilangan eski model versiyasida yuz berganini ta’kidlab, javobgarlikni chetlab o‘tishga urinishmoqda;

• Mutaxassislarning qat’iy talabi: Shifokorlar va yuristlar neyrotarmoqlardan hech qachon tibbiy maslahat olish mumkin emasligini, ayniqsa retsept asosida beriladigan surunkali dori-darmonlar miqdorini sun’iy intellekt ko‘rsatmasi bilan o‘zgartirish yoki to‘xtatish hayot uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri xavf ekanini eslatmoqda.

Bouen Van bilan yuz bergan mazkur fojia zamonaviy texnologiyalardan foydalanishda sog‘lom aqlni saqlab qolish va salomatlik bilan bog‘liq masalalarda faqat malakali tibbiyot mutaxassislariga ishonish shart ekanini ko‘rsatdi.