O‘zbekiston metallurgiyasida inqilob: «Xufiyona» metallolomga chek qo‘yiladi

Qora metallurgiya qurilish, avtomobilsozlik, mashinasozlik va energetika kabi jami 50 milliard dollarlik iqtisodiyot tarmoqlari uchun asosiy xomashyo manbai hisoblanadi. Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tgan yig‘ilishda sohadagi importga qaramlik va logistika muammolarini hal etish, shuningdek, sohani to‘liq raqamlashtirish bo‘yicha keskin vazifalar belgilandi. Zamin.uz ushbu strategik yig‘ilishning eng muhim tafsilotlarini taqdim etadi.

Metallga bo‘lgan ehtiyoj qanday o‘zgaradi?

Mamlakat yalpi ichki mahsulotini 2030 yilda 240 milliard dollarga yetkazish uchun yiliga kamida 8-9 foizlik o‘sishni ta’minlash zarur. Masshtabli qurilishlar va sanoat loyihalari sababli metall mahsulotlariga bo‘lgan talab shiddat bilan ortib bormoqda.

1 avgustdan «E-lom» platformasi ishga tushadi

Bugungi kunda Bekobod metallurgiya kombinati metall prokatning 40 foizini ikkilamchi metalldan, qolgan 60 foizini esa import hisobidan qoplamoqda. Biroq ichki bozorda katta hajmdagi xomashyo nazoratdan chetda qolayotgani ma’lum bo‘ldi.

Yashirin aylanma mahv etiladi: Respublika bo‘yicha har yili 700 ming tonna qora metallolom kombinatga topshirilayotgan bo‘lsa-da, yana 500 ming tonna metallolom xufiyona aylanmada qolmoqda.

Ushbu vaziyatni tubdan o‘zgartirish uchun quyidagi choralar belgilandi:

• «E-lom» platformasi: 1 avgustdan ishga tushirilib, qora metall aylanmasi bilan bog‘liq barcha jarayonlar real vaqt rejimida nazorat qilinadi.

• Yangi Loyiha ofisi: Hukumatda tashkil etiladigan ushbu tuzilma metall bozorini kunlik tahlil qiladi hamda mahsulotning sifati va tarkibi aks etadigan raqamli pasportni yuritadi.

1,5 milliard tonnalik zaxira: Konlar va import zanjiri

O‘zbekistonda mavjud temir ruda zaxiralarini o‘zlashtirish va xorijdan markazlashgan holda xomashyo olib kelish bo‘yicha quyidagi yirik qadamlar tashlanadi:

• «Surun-ota» koni: Xitoylik hamkorlar bilan yiliga 650 ming tonna temir xomashyosini olish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Temir konsentrati 2027 yildan boshlab kombinatga yetkazib beriladi.

• «Tebinbuloq» koni: Yaqin 3-4 yilda ishga tushirilib, yiliga 1 million tonna po‘lat ishlab chiqarish imkoni yaratiladi.

• Tojikistondan import: Yiliga 700 ming tonna xomashyo sotib olish bo‘yicha shartnoma tez fursatda rasmiylashtirilib, kelgusi yildan xomashyo olib kelish boshlanadi.

• Xususiy sektor faolligi: Samarqanddagi korxona temir koni berilsa, qazib olishga 500 million dollargacha sarmoya kiritishga tayyor. Bekobod kombinati esa Forishdagi 32 million tonnalik «Temirkon» resursini o‘zlashtiradi.

Bundan tashqari, temir sifatini oshirish uchun zarur bo‘lgan marganes va ferrosilitsiy maydonlari sun’iy intellekt yordamida tahlil qilinadi va bir oy muddatda yangi geologiya dasturi ishlab chiqiladi.

Xususiy korxonalarga 200 million dollar ko‘mak

Bugungi kunda mamlakatda 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy metallurgiya korxonalari faoliyat yuritmoqda. Ularni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida chetdan xomashyoni markazlashgan holda olib keluvchi alohida kompaniya tashkil etiladi. E’tiborli jihati, ushbu yangi kompaniyaga 200 million dollar ajratiladi va import qilingan xomashyo xususiy sektorga faqat birja orqali shaffof tarzda sotiladi.