Parijda qarorgohi joylashgan “Chegara bilmas muxbirlar” (RSF) xalqaro nodavlat tashkiloti dunyo mamlakatlaridagi soʻz erkinligi holatiga bagʻishlangan 2026 yilgi Matbuot erkinligi indeksini jamoatchilikka havola etdi. Mazkur reyting tahlillari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston matbuot erkinligi darajasi boʻyicha hamon xavotirli hududlar roʻyxatida qolmoqda. Zamin.uz xalqaro hisobotning Oʻzbekiston va mintaqaga oid eng muhim jihatlarini tahlil qilib chiqdi.
Reytingdagi oʻrin va ballar: Vaziyat qanday?
Yangilangan indeksda Oʻzbekiston 180 ta davlat ichida 147-pogʻonada qayd etildi. Oʻtgan yilgi natijaga nisbatan mamlakatimiz bir pogʻona yuqoriga koʻtarilgan boʻlsa-da, toʻplangan umumiy ballarda pasayish kuzatilgan.
Xususan, 2025 yilda Oʻzbekistonning koʻrsatkichi 100 balldan 35,24 ballni tashkil etgan boʻlsa, 2026 yilgi hisobotda bu raqam 34,95 ballga tushgan. Xalqaro ekspertlar mamlakatdagi ahvolni hamon “juda jiddiy” deya baholashmoqda.
Indikatorlar tahlili: Qayerda oʻsish va qayerda pasayish bor?
Indeks beshta asosiy mezon asosida shakllantiriladi. Joriy yilda Oʻzbekistonning baʼzi yoʻnalishlardagi koʻrsatkichlari yaxshilangani diqqatga sazovor:
Ijobiy oʻzgarishlar: Iqtisodiy va xavfsizlik indikatorlari boʻyicha ballar oʻsishi qayd etilgan.
Salbiy oʻzgarishlar: Siyosiy, huquqiy hamda ijtimoiy mezonlarda pasayish kuzatilgan.
Taqqoslash: 2025 yilgi hisobotda beshala indikatorning barchasida koʻrsatkichlar pastlagan edi.
Tarixiy retrospektiva: Orqaga qaytishmi?
Oʻzbekiston uzoq vaqt davomida matbuot ahvoli eng yomon boʻlgan davlatlar safida boʻlgan. 2016-2017 yillarda boshlangan demokratik islohotlar tufayli 2019 yilga kelib mamlakat vaziyat “murakkab” boʻlgan davlatlar toifasiga oʻtishga muvaffaq boʻlgandi. Biroq, 2024 yildan boshlab Oʻzbekiston yana “juda jiddiy” toifaga qaytgan.
Markaziy Osiyodagi vaziyat
Mintaqadagi qoʻshni davlatlarning 2026 yilgi indeksdagi oʻrinlari quyidagicha koʻrinish olgan:
Qirgʻiziston: 146-oʻrin.
Oʻzbekiston: 147-oʻrin.
Qozogʻiston: 149-oʻrin.
Tojikiston: 155-oʻrin.
Turkmaniston: 173-oʻrin.
Dunyo miqyosidagi umumiy manzara
Xalqaro tahlilchilarning fikricha, bugungi kunda faqat 7 ta mamlakatda (Norvegiya, Niderlandiya, Estoniya, Daniya, Shvetsiya, Finlandiya va Irlandiya) matbuot erkinligi holati “yaxshi” deb topilgan.
Umuman olganda, soʻnggi bir yil ichida dunyoning 100 ta davlatida matbuot erkinligi darajasi pasaygan. Bunga asosiy sabab sifatida OAVga nisbatan siyosiy bosimlarning ortishi, avtokratik moyilliklarning kuchayishi va media bozorining zaiflashuvi koʻrsatilmoqda.
Aziz mushtariylar, sizningcha, mamlakatimizda matbuot va soʻz erkinligini yanada yaxshilash uchun birinchi navbatda qanday choralar koʻrilishi lozim? Mahalliy OAV faoliyatidagi oʻzgarishlarni qanday baholaysiz?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
