Raqamli moliya tizimida xavfsizlik masalasi kun sayin dolzarb tus olmoqda. Samarqand viloyatida roʻy bergan navbatdagi holat esa bank mijozlari uchun jiddiy signal boʻlishi bilan birga, yangi qonunchilik oʻzgarishlarining naqadar muhim ekanini ham koʻrsatdi.
Samarqand viloyati Oqdaryo tumanida bank tizimiga daxldor firibgarlik holati aniqlandi. Tergov maʼlumotlariga koʻra, bank mutaxassisi X.T. fuqaro J.Sh.ning ishonchiga kirib, unga 17 million soʻm kredit olib berishni vaʼda qilgan. Ammo amalda u mijoz nomiga 50 million soʻm kredit rasmiylashtirib, mablagʻning 33 million soʻmini yashirincha naqdlashtirib olgan.
Eng xavflisi, jabrlanuvchiga bank tomonidan faqat 17 million soʻm ajratilgani haqida notoʻgʻri maʼlumot berilgan. Oʻtkazilgan tekshiruv natijasida noqonuniy ravishda oʻzlashtirilgan mablagʻlar qaytarilishi taʼminlandi. Shu bilan birga, ushbu holat yuzasidan Jinoyat kodeksining 168-moddasi asosida jinoyat ishi qoʻzgʻatildi.
Mazkur voqea ortidan yana bir muhim yangilik eʼlon qilindi. Adliya vazirligi va Markaziy bank tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilgan yangi tartib bank mijozlari uchun himoya mexanizmini kuchaytirdi.
Yangi qoidalarga muvofiq, agar fuqaro nomiga firibgarlik yoʻli bilan onlayn kredit rasmiylashtirilgan boʻlsa va u tergov yoki sud tomonidan «jabrlanuvchi» deb tan olinsa, bank ushbu kredit boʻyicha qarz va foizlarni undirishni darhol toʻxtatishi shart.
Bundan tashqari, yetkazilgan zarar endi jabrlanuvchidan emas, balki aybdor shaxsdan undiriladi. Yaʼni bank oʻz yoʻqotishlarini firibgarlik sodir etgan shaxsdan regress tartibida qaytarib oladi. Agar tergov jarayonida firibgarlik tasdiqlanmasa, bank odatiy tartibda toʻlovlarni talab qilishni davom ettirishi mumkin.
Bu holat shuni koʻrsatadiki, hatto bank tizimida ishlaydigan ayrim shaxslarga ham koʻr-koʻrona ishonish xavfli boʻlishi mumkin. Shu bois, mutaxassislar mijozlarga doim hushyor boʻlishni tavsiya qilmoqda.
Bank kartasiga tushgan mablagʻlarni mustaqil ravishda tekshirish, kredit shartnomalarini diqqat bilan oʻqish va har bir raqamga eʼtibor qaratish muhim. Agar shubhali holatga duch kelsangiz, darhol huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilib, «jabrlanuvchi» maqomini olish orqali oʻzingizni noqonuniy qarz yukidan himoya qilishingiz mumkin.
Qisqacha aytganda, Samarqanddagi ushbu voqea — ogohlantirish ham, saboq ham. Yangi qonunchilik esa fuqarolarni moliyaviy firibgarlikdan himoya qilishda muhim qadam boʻlib xizmat qilmoqda.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
