Markaziy bankka 6 oyda 4,1 mingdan ortiq murojaat: Moliya bozorida nimalar bo‘lmoqda?

O‘zbekiston bank-moliya tizimida mijozlar va moliya muassasalari o‘rtasidagi bahsli masalalar hamda kiberxavfsizlik muammolari sezilarli darajada avj olmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan e’lon qilingan rasmiy hisobotga ko‘ra, 2026 yilning dastlabki olti oyi davomida jismoniy va yuridik shaxslardan jami 4,1 mingta murojaat kelib tushgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan naqd 6,9 foizga ko‘pdir. Aholi noroziligining eng katta qismi an’anaviy ravishda bank kreditlariga to‘g‘ri kelgan — kreditlash masalalari bo‘yicha shikoyatlar soni 1,2 mingdan birdaniga 2 mingtagacha sakragan.

Biroq hisobotning eng xavotirli va shov-shuvli jihati plastik kartalar hamda moliyaviy firibgarlik bilan bog‘liq murojaatlarning keskin ko‘payishi bo‘ldi: bu boradagi shikoyatlar soni qariyb to‘rt baravarga oshib, avvalgi 245 tadan naqd 956 taga yetgan. Regulyatorning ta’kidlashicha, kelib tushgan murojaatlarning 3 mingtasi ijobiy hal etilgan, 684 tasi bo‘yicha batafsil huquqiy tushuntirishlar berilgan, 71 tasi tegishli idoralarga yo‘naltirilgan bo‘lsa, 1 iyul holatiga yana 318 ta ariza ko‘rib chiqish jarayonida bo‘lgan.

Xo‘sh, aholining bank kreditlaridan noroziligi nega bu qadar ortmoqda, plastik kartalardagi mablag‘larni o‘g‘irlash bo‘yicha 4 baravarlik o‘sish qanday xavflardan darak beradi va Markaziy bank fuqarolarning pullarini himoya qilish uchun qanday choralar ko‘rishi shart?

«4 baravarlik kiberxavf va kreditlar bosimi»: Murojaatlar statistikasi raqamlarda

Markaziy bankka kelib tushgan shikoyatlarning asosiy yo‘nalishlari:

• Bank kreditlari — mutlaq yetakchi (2 000 ta): Kredit olish, foiz stavkalari, undiruv bosimi va shartnoma shartlari bo‘yicha noroziliklar soni 1,2 mingdan 2 mingtaga yetdi;

• Plastik kartalar va firibgarlik (956 ta): Bank kartalaridan noqonuniy pul yechib olish va kiberfiribgarlik holatlari bo‘yicha shikoyatlar o‘tgan yilgi 245 talik ko‘rsatkichdan qariyb 4 barobarga oshdi;

• Depozitlar va naqd pul muammolari: Omonatlar bo‘yicha murojaatlar 73 tadan 135 taga, naqd pul operatsiyalari bo‘yicha esa 125 tadan 170 taga ko‘paydi;

• Masofaviy xizmatlar: Mobil ilovalar va onlayn bank xizmatlaridagi uzilishlar hamda muammolar 172 tadan 259 taga oshgan;

• Kamaygan yo‘nalishlar: To‘lov tizimlari va naqd pulsiz hisob-kitoblar bo‘yicha murojaatlar 441 tadan 365 taga, valyutani tartibga solish bo‘yicha esa 73 tadan 66 taga qisqardi.

«3 mingta ijobiy yechim va 318 ta ochiq ariza»: Natijalar qanday?

Markaziy bank tomonidan ko‘rilgan choralar taqsimoti:

• 3 000 ta murojaat qanoatlantirildi: Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy talablari tijorat banklari tomonidan ijobiy hal etilishi ta’minlandi;

• 684 ta huquqiy tushuntirish: Qonunchilik normalari va shartnoma bandlari bo‘yicha murojaatchilarga rasmiy javob xatlari yuborildi;

• 71 ta yo‘naltirilgan ish: Vakolatga kirmaydigan masalalar huquq-tartibot organlari va boshqa davlat idoralariga o‘tkazildi;

• 318 ta ariza nazoratda: 1 iyul holatiga ko‘ra, yuzlab murojaatlar bo‘yicha tekshiruv va o‘rganish ishlari davom etmoqda.

Iqtisodiy va xavfsizlik tahlili: Mutaxassislar xulosasi

Moliyaviy tahlilchilar va ekspertlarning bahosi:

• Iste’mol kreditlarining ommalashuvi: Kredit oluvchilar sonining geometrik progressiyada ortishi va foizlarning og‘ir yuki fuqarolarning banklar bilan nizolarini ko‘paytirmoqda;

• Kibergigiyena va firibgarlik epidemiyasi: Plastik kartalar bo‘yicha shikoyatlarning 4 barobar ortishi firibgarlarning soxta havolalar (fishing), ijtimoiy injiniring va SMS-kodlarni qo‘lga kiritish usullari keskin murakkablashganini ko‘rsatadi;

• Tijorat banklariga qat’iy talab: Mutaxassislar Markaziy bankni tijorat banklarining antifrod (firibgarlikka qarshi) tizimlarini kuchaytirishga va mijozlar ma’lumotlari xavfsizligi bo‘yicha javobgarligini oshirishga chaqirmoqda.

Markaziy bankka kelib tushayotgan murojaatlar sonining ortishi aholining moliyaviy huquqlarini himoya qilishda faollashganini, shu bilan birga, bank sohasida nazorat va xavfsizlikni yanada kuchaytirish zarurligini yaqqol namoyon etmoqda.

Sizningcha, bank plastik kartalaridan pul o‘g‘irlash va moliyaviy firibgarliklarning 4 baravarga ko‘payishiga aholining ishonuvchanligi sababmi yoki tijorat banklari xavfsizlik tizimlarining zaifligi? Bank kreditlari bo‘yicha kelib chiqayotgan nizolarni kamaytirish uchun qanday islohotlar kerak deb hisoblaysiz? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va mamlakatimiz moliya bozoridagi ushbu dolzarb muammo tahlilini barcha yaqinlaringiz hamda do‘stlaringizga ulashing!