Uy sotaman deb ikkinchi xotinli bo‘lib qoldi: Angrenda notarial bazadagi ayanchli xatolik

Toshkent viloyatining Ohangaron-Angren hududida elektron tizimlar va fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO/ZAGS) bazasidagi kutilmagan noaniqlik bir fuqaroning hayotini ostin-ustun qilib yubordi. Angren shahrida istiqomat qiluvchi erkak o‘ziga tegishli bo‘lgan hovli-joyini sotish maqsadida notarius idorasiga tashrif buyurganida, elektron reyestr tekshiruvi paytida uning nomida rasman «ikkinchi qonuniy xotin» borligi ma’lum bo‘ldi. Bu «syurpriz»dan shokka tushgan xonadon egasi na to‘y bo‘lganini, na kelinni tanishini, hatto nahorgi osh ham yemaganini bildirmoqda.

Erkakning kinoyali va alamli ta’kidlashicha, bu nikoh haqida ZAGS, notarius va elektron baza hamma narsani biladi, biroq «to‘yga chaqirilmagan va ogohlantirilmagan» yagona odam — kuyovning aynan o‘zi bo‘lib chiqmoqda. Qonuniy rafiqasining noroziligidan tashqari, notarius «ikkinchi xotin»ning roziligisiz uyni oldi-sotdi qilishni qat’iyan rad etdi. Eng achinarlisi, mazkur g‘alati xatolikni to‘g‘rilash uchun fuqaro bir yarim yildan buyon idoralar, adliya bo‘limlari va sudlar orasida sarson: ikki marta sudga da’vo arizasi kiritilgan bo‘lsa-da, da’volar rad etilib, sirli «ikkinchi xotin» hamon elektron bazada o‘z maqomini saqlab turibdi.

Xo‘sh, bir insonning shaxsiy ma’lumotlari bazaga qanday qilib uning ishtirokisiz «nikohlangan» sifatida kirib qoldi, inson huquqlarini himoya qilishi kerak bo‘lgan sudlar nega muammoga yechim topmayapti va raqamlashtirish davrida fuqarolar bunday noxush «syurpriz»lardan qanday himoyalanishi kerak?

«Uy sotishdan boshlangan mojaro»: G‘ayrioddiy hodisa tafsilotlari

Angrenlik fuqaroning boshidan kechirgan asosiy voqealar xronikasi:

• Notariusdagi shok: Uy-joyini sotish uchun hujjat topshirgan angrenlik erkak davlat elektron ma’lumotlar bazasi tekshiruvida nomida ikkinchi turmush o‘rtog‘i borligini ko‘rib qoldi;

• «To‘yga aytilmagan kuyov»: Fuqaro bu ayolni mutlaqo tanimasligini, hech qachon ZAGSga birga bormaganini, na to‘y marosimi, na biror-bir nikoh bazmi o‘tkazilganini bildirmoqda;

• Mulk oldi-sotdisining to‘xtab qolishi: Qonunchilikka ko‘ra, er-xotinning birgalikdagi mulkini sotish uchun ikkala tomon roziligi talab etiladi, natijada «ikkinchi xotin» sabab uy sotuvi bloklandi;

• 1,5 yillik sarsongarchilik: Erkak bir yarim yildan beri mazkur soxta yoki xato yozuvni bazadan o‘chirtirish uchun turli instansiyalar eshigini qoqib kelmoqda.

«Ikki bor rad etilgan sud arizasi»: Muammo nega yechilmayapti?

Huquqiy to‘siqlar va davlat idoralaridagi murakkabliklar:

• Sudning tushunarsiz raddiyasi: Erkak ushbu soxta nikohni bekor qilish va uni haqiqiy emas deb topish bo‘yicha sudga ikki marta murojaat qilgan, biroq har ikkala da’vo ham sud tomonidan rad etilgan;

• Elektron bazadagi yopiq zanjir: FHDYO va Adliya tizimi sud qarorisiz elektron bazadagi nikoh yozuviga o‘zgartirish kirita olmasligini aytadi, sud esa da’voni qabul qilmay tupik holatni yuzaga keltirgan;

• Oilaviy va moddiy zarar: Begona ayol nomi bilan bog‘langan bu xatolik fuqaroning shaxsiy oilaviy hayotiga darz yetkazishi va mulkini tasarruf etish huquqini poymol qilishi bilan jiddiy xavf tug‘dirmoqda;

• Shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi masalasi: Birovning pasporti yoki PINFL raqami asosida noma’lum shaxs bilan nikoh qayd etilishi tizimda korrupsiya yoki texnik xatolik yuz berganidan dalolat beradi.

Huquqiy va jurnalistik tahlil: Ekspertlar nima deydi?

Yuristlar va huquqshunoslarning mazkur rezonansli voqea bo‘yicha xulosalari:

• Identifikatsiya xatosi: Qog‘oz shaklidagi arxiv hujjatlarini elektron tizimga o‘tkazish (raqamlashtirish) jarayonida familiya, ism yoki PINFL raqamlari adashtirib yuborilgan bo‘lishi mumkin;

• Soxtalashtirish ehtimoli: Ba’zan fuqarolik, propiska yoki uy-joy olish maqsadida insonlarning xabarisiz soxta nikohlar rasmiylashtirilgan holatlar arxivlarda uchrab turadi va bu jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi;

• Prokuratura aralashuvi zarurati: Sudlar fuqaro da’vosini rad etayotgan bir vaqtda, prokuratura va Adliya vazirligi shaxsiy nazorat ostida dastlabki nikoh hujjatlaridagi imzolarni ekspertizadan o‘tkazib, haqiqatni tiklashi shart.

Bir fuqaroning o‘z uyini sotish yo‘lidagi bu g‘aroyib to‘sig‘i davlat elektron xizmatlarida inson taqdiriga daxldor jiddiy kamchiliklar va sud tizimidagi byurokratiya hamon saqlanib qolayotganini yaqqol namoyon etmoqda.

Sizningcha, bir fuqaroning xabarisiz elektron bazaga «ikkinchi xotin» yozib qo‘yilishi va sudlarning 1,5 yillab buni to‘g‘rilamasligi ortida oddiy operator xatosi yotibdimi yoki tizimdagi g‘arazli soxtakorlik? Agar o‘z nomingizda shunday kutilmagan «nikoh» chiqib qolsa, qanday yo‘l tutgan bo‘lardingiz? O‘z tahliliy fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va Toshkent viloyatidagi ushbu shov-shuvli voqea tahlilini barcha yaqinlaringiz hamda do‘stlaringizga ulashing!