19‑iyun: Qozog‘iston avariyasi O‘zbekistonda elektr pasayishiga sabab bo‘ldi

O‘zbekiston Energetika vazirligi xabariga ko‘ra, 2025-yil 19-iyun kuni Qozog‘iston hududidagi Ekibastuz energetika uzelida yuzaga kelgan favqulodda holat Markaziy Osiyo umumiy elektr tarmog‘iga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. Noqulay ob-havo sharoiti sabab 500 kV kuchlanishli uzatish tarmog‘i ishdan chiqdi va natijada butun energiya tizimida chastota pasaydi. Bu o‘z navbatida O‘zbekistonda ham elektr ta’minotida uzilishlarga olib keldi.

Qozog‘istonning Ekibastuz hududida sodir bo‘lgan hodisa viloyat bo‘ylab kuchli bo‘ron, yomg‘ir yoki sovuq ob-havo oqibatida linklarning bir qismi ishdan chiqishi, transformatorlarda haddan tashqari yuklanish, yoki avtomatik xavfsizlik tizimlarining o‘z-o‘zidan ishga tushib ketishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bunday sharoitda, elektr uzluksiz uzatish tarmog‘i orqali uzatiladigan kuchlanish o‘zgaradi, chastota pasayadi va bu holat butun tizimni barqarorligidan ubur beradi.

Markaziy Osiyo birlashtirilgan energiya tizimida Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston birgalikda ta’minlanadi. Shuning uchun bitta bog‘lanish nuqtasida yuzaga kelgan nosozlik butun tizimga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aks etadi. O‘zbekiston hududida chastota pasayishi aniqlangandan so‘ng Energetika vazirligi favqulodda choralar ko‘rib, ayrim hududlarda majburiy elektr cheklovlarini joriy etdi.

O‘zbekiston energetika vazirligi xabariga ko‘ra, madadga chaqirilgan mutaxassislar va avariyaviy brigadalar bilan hamkorlikda hodisa joyida ishlash amalga oshirildi. Soat 19:30 da 500 kV uzatish liniyasidagi nosozlik bartaraf etilib, energiya ta’minoti tiklandi.

Mamlakat hududida uzoq muddatli va keng ko‘lamli uzilishlar yuz bermadi. Biroq, ayrim shaharlarda va sanoat zonalarida elektr ta’minotida qisqa muddatli to‘sqinliklar kuzatildi. Ushbu cheklovlar avariyani bartaraf etish va tizim barqarorligini tiklash uchun operativ tarzda qo‘llanildi.

Energetika sohasidagi mutaxassislar fikricha, Markaziy Osiyo energetika tizimining bunday bog‘lanmagan holati doimiy ravishda qayta ko‘rib chiqilishini talab qiladi. Xususan, ob-havoga chidamli fanlar va avtomatik tarkiblar kuchaytirilgan transformatorlar, liniyalar hamda fan-barqaror tizimlarni modernizatsiya qilish kerak. Shuningdek, sistemalarning onlayn monitoring va tezkor rezerv tizimlar orqali xavfsizlikni oshirish muhimdir.

Xulosa qilib aytganda, Qozog‘istonda Ekibastuz uzelida yuzaga kelgan favqulodda uzilish O‘zbekistonga ham ta’sir qilib, muxlislar elektrsiz qolishiga yo‘l ochdi. Ammo zudlik bilan amalga oshirilgan avariyani bartaraf etish va tizimni tiklash ishlari tufayli muammo tezda hal qilingan. Bu holat esa markaziy energetika tizimining muhimligini va barqarorlikni saqlash zarurligini yana bir bor ko‘rsatdi.