O‘zbekiston aholisi 39 milliondan oshdi: farq qayerdan chiqdi?

Aholi va qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olishning dastlabki natijalari O‘zbekiston aholisi soni 39 milliondan oshganini ko‘rsatdi. Yangi ko‘rsatkich avvalgi joriy hisob-kitobdan 810 617 nafarga ko‘p bo‘lib chiqdi.

Milliy statistika qo‘mitasi bu holat aholi soni sun’iy ravishda oshirilganini anglatmasligini ta’kidladi. Farq ro‘yxatga olish jarayoni aholining amaldagi joylashuvi va tarkibini yanada to‘liq qamrab olgani bilan izohlanmoqda.

Aholi soni 39 047 321 nafarga yetdi

Milliy statistika qo‘mitasining dastlabki ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil 15 yanvar holatiga O‘zbekistonda doimiy yashovchi aholi soni 39 047 321 nafarni tashkil etgan.

Joriy statistik hisob-kitoblarda esa 2026 yil 1 yanvar holatiga mamlakat aholisi 38 236 704 nafar deb ko‘rsatilgan edi. Ikki raqam o‘rtasidagi farq 810 617 nafar yoki qariyb 2,1 foizni tashkil qildi.

Shu o‘rinda ikki ko‘rsatkich turli sanalarga tegishli ekanini ham hisobga olish lozim: avvalgi raqam 1 yanvar, ro‘yxatga olish natijasi esa 15 yanvar holatini aks ettiradi.

Nega avvalgi hisob-kitobda aholi kamroq chiqqan?

Joriy aholi soni odatda tug‘ilish, o‘lim hamda ichki va tashqi migratsiya bo‘yicha davlat idoralarida mavjud ma’muriy ma’lumotlar asosida hisoblab boriladi.

Biroq odamlarning bir hududdan boshqasiga ko‘chishi, vaqtincha boshqa manzilda yashashi yoki ro‘yxat ma’lumotlarining o‘z vaqtida yangilanmasligi hisob-kitoblarda muayyan farqlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Ro‘yxatga olishda esa ma’lumotlar uy xo‘jaliklari va aholining o‘zidan to‘g‘ridan to‘g‘ri olindi. Turar joylar, xonadonlar va boshqa manzilli obyektlar ham alohida o‘rganildi.

Shu sababli ro‘yxatga olish joriy statistikada to‘liq aks etmagan aholi qatlamlari va manzillarni aniqlash imkonini bergan.

OneID va geolokatsiya qamrovni kengaytirdi

2026 yilgi ro‘yxatga olish ikki bosqichda amalga oshirildi. Dastlab fuqarolar OneID tizimi orqali onlayn savolnomani to‘ldirdi, keyin esa «mahalla yettiligi» xodimlari xonadonlarga planshetlar bilan tashrif buyurdi.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, aholining 82,3 foizi onlayn shaklda ro‘yxatdan o‘tgan. Qolgan fuqarolar uyma-uy o‘rganish jarayonida qamrab olingan.

Tadbir davomida 8,2 milliondan ortiq obyektning geolokatsiya ma’lumotlari shakllantirildi. Ro‘yxatga olishdan keyingi nazorat kuzatuviga ko‘ra, umumiy aholining 97,3 foizi bevosita qamrab olingan.

Qo‘mita 2,7 foiz aholining turli sabablarga ko‘ra jarayonda to‘g‘ridan to‘g‘ri ishtirok etmaganini qayd etdi. Bu holat xalqaro me’yorlar doirasidagi ko‘rsatkich sifatida baholangan.

Xorijiy fuqarolar ham hisobga olindi

Ro‘yxatga olishda faqat O‘zbekiston fuqarolari emas, balki mamlakat hududida bir yildan ortiq muddat istiqomat qilayotgan xorijliklar ham qamrab olindi.

Dastlabki natijalarga ko‘ra, O‘zbekistonda uzoq muddat yashayotgan 56,9 ming nafar xorijiy davlat fuqarosi ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Ularning asosiy qismini Hindiston, Rossiya va Qozog‘iston fuqarolari tashkil etgan.

Ushbu toifadagi aholining ham hisobga olinishi mamlakatda amalda istiqomat qilayotganlar sonini to‘liqroq aniqlashga xizmat qilgan.

Bunday farq boshqa davlatlarda ham uchraydi

Milliy statistika qo‘mitasi aholini ro‘yxatga olish natijalarining joriy hisob-kitoblardan farq qilishi xalqaro amaliyotda tabiiy holat ekanini bildirdi.

Qo‘mita keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, joriy aholi soni va ro‘yxatga olish natijalari o‘rtasidagi farq:

• Kanadada — +3,15 foiz;

• Qozog‘istonda — +1,6 foiz;

• Rossiyada — +1,12 foiz;

• Belarusda — −0,7 foiz;

• Avstraliyada — −0,2 foizni tashkil etgan.

O‘zbekistonda qayd etilgan +2,1 foizlik tafovut ham xalqaro amaliyotda uchraydigan ko‘rsatkichlar doirasida ekani ta’kidlandi.

Ayrim davlatlarda ro‘yxatga olish natijasi avvalgi hisobdan yuqori, boshqalarida esa past chiqishi mumkin. Bu ma’muriy ma’lumotlar sifati, migratsiya harakatlari va ro‘yxatga olish usullariga bog‘liq.

Yangi raqamlar nimani o‘zgartiradi?

Aholini ro‘yxatga olish natijalari shunchaki umumiy raqamni yangilash bilan cheklanmaydi. U aholining yoshi, jinsi, milliy tarkibi, hududiy joylashuvi, yashash sharoiti va bandligi bo‘yicha keng ma’lumotlarni taqdim etadi.

Yangi ko‘rsatkichlar kelgusida:

• maktablar va bolalar bog‘chalarini qurish;

• shifoxonalar va tibbiy xizmatlarni rejalashtirish;

• transport va kommunal infratuzilmani rivojlantirish;

• ish o‘rinlari hamda ijtimoiy himoya dasturlarini belgilash;

• hududlarga budjet mablag‘larini taqsimlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Ko‘plab davlatlarda ro‘yxatga olish natijalari keyingi yillarda aholi sonini hisoblash uchun asosiy tayanch nuqta sifatida qabul qilinadi. O‘zbekistonda ham dastlabki natijalar kelgusi demografik va ijtimoiy-iqtisodiy rejalarni aniqroq shakllantirishga xizmat qilishi kutilmoqda.

Shunday qilib, 810 mingdan ortiq farq aholi birdaniga ko‘payib qolganini emas, balki mamlakatda amalda yashayotgan aholi haqidagi ma’lumotlar kengroq va aniqroq shakllantirilganini ko‘rsatadi.