Shavkat Mirziyoyev «3-30-300» xalqaro standarti va mahallalar reytingini e’lon qildi

O‘zbekistonda ekologik siyosat va ko‘kalamzorlashtirish ishlarini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiquvchi tub islohotlar davri boshlandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev «Yashil makon» umummilliy loyihasini takomillashtirish, aholi yashash punktlarida qulay mikroiqlim yaratish hamda ilg‘or innovatsiyalarni tatbiq etishga oid keng qamrovli taqdimot bilan tanishdi. Yig‘ilishda ko‘chat ekishdagi yuzaki yondashuvlar, sug‘orish tizimi o‘ylanmasdan qilingan rejasiz tadbirlar va o‘tgan yil bahorida ekilgan ko‘chatlarning katta qismi suvsizlik, zararkunandalar hamda noto‘g‘ri tanlangan navlar oqibatida qurib qolgani ayovsiz tanqid qilindi.

Davlat rahbari endilikda ishlarning samaradorligi ekilgan nihollar soni bilan emas, balki ularning bir, uch va besh yildan keyingi yashovchanligi asosida baholanishini qat’iy belgilab berdi. Shu munosabat bilan dunyoning ilg‘or megapolislarida qo‘llanilayotgan mashhur «3-30-300» ekologik standarti mamlakatimizga moslashtirilgan holda joriy etiladi: har bir fuqaro o‘z derazasidan kamida 3 ta daraxtni ko‘rishi, mahallaning 30 foizi yashil soyalik bilan qoplanishi va uydan 300 metr narida dam olish bog‘i bo‘lishi shart. Shuningdek, har bir ko‘chaning ochiq «yashil xaritasi», mahallalarning rasmiy yashil reytingi hamda daraxt parvarishi bo‘yicha «o‘rmonchi-murabbiy» lavozimi yo‘lga qo‘yilmoqda. Toshkentning Yangihayot, Buxoroning Olot va Samarqandning Urgut tumanlari esa yangi tizimning ilk pilot poligoniga aylanadi.

Xo‘sh, «Yashil makon» loyihasida sug‘orish inqirozi qanday hal etiladi, peshqadam mahallalarga qanday grantlar beriladi va yangi ilmiy yondashuv O‘zbekiston shaharlarini haqiqiy yashil makonga aylantira oladimi?

«3-30-300 standarti, 3 yillik parvarish va o‘rmonchi-murabbiylar»: Taqdimotning 5 ta asosiy nuqtasi

Davlat rahbariga taqdim etilgan ekologik dasturdan eng muhim tizimli o‘zgarishlar:

• «3-30-300» oltin qoidasi: Har bir fuqaro uyi yoki ish joyidan kamida 3 ta daraxtni ko‘ra olishi, yashash hududining 30 foizi soya-salqin daraxtzor bilan qoplanishi va 300 metr masofada yashil jamoat bog‘i bo‘lishi ta’minlanadi;

• Natijani 1, 3 va 5 yillik baholash tizimi: Raqamlar ortidan quvish to‘xtatiladi; asosiy mezon ko‘chatning ekilishi emas, balki uning bir necha yil davomida unib-o‘sishi va yashovchanligi bo‘ladi;

• Har bir ko‘chaning ochiq «yashil xaritasi»: Ekologiya qo‘mitasiga mahallalar kesimida tuproqqa mos ko‘chat turi, aniq joyi va sug‘orish tarmog‘i aks etgan elektron xaritalarni ishlab chiqish va xalqqa e’lon qilish topshirildi;

• «Yashil mahallam» va o‘rmonchi-murabbiylar: Mahallalarga markazlashgan holda sifatli ko‘chatlar, organik o‘g‘itlar va suv tejovchi uskunalar yetkazib beriladi, biriktirilgan mutaxassislar aholiga nihol parvarishini o‘rgatadi;

• Mahallalar yashil reytingi va pul mukofotlari: Ko‘kalamzorlashtirish va ko‘chatlarning tutganligi bo‘yicha yuqori o‘rinni egallagan mahallalarga obodonlashtirish uchun qo‘shimcha mablag‘lar va maqsadli mikrograntlar ajratiladi.

«Yashil makon» transformatsiyasi: Eski yondashuvlar va yangi innovatsion talablar qiyosi

Respublikada ko‘kalamzorlashtirish ishlariga kiritilayotgan tub o‘zgarishlar ko‘rsatkichi:

Ekologiya va urbanizatsiya ekspertizasi: Nega «Yashil makon»ning yangi bosqichi shart edi?

Xalqaro dendrologlar, urbanistlar va mahalliy ekspertlarning xulosalari:

• «Iqlim stressi» va soya beruvchi soyabon daraxtlar zarurati: Shaharlarda yozgi haroratning keskin ko‘tarilishi (termal orol effekti) piyodalar uchun chidab bo‘lmas muhitni yaratmoqda; gavjum ko‘chalar va tunu-kun faoliyat yurituvchi hududlarda keng soya beradigan, barglari zich daraxtlarning ekilishi mikroiqlimni sovitish va havoni changdan tozalashda yagona tabiiy to‘siqdir;

• Sizot va qayta ishlangan suvlar integratsiyasi: Toshkentning Yangihayot tumani misolida ko‘rsatilganidek, ichimlik suvidan sug‘orishda foydalanish amaliyoti cheklanib, sizot suvlari, suv o‘tkazuvchan yo‘laklar va yomg‘ir suvlarini jamg‘arish orqali suv isrofining oldi olinadi;

• Qurg‘oqchilikka mos mikro-o‘rmonlar: Buxoroning Olot tumani kabi cho‘l hududlarida chuqur ildiz otuvchi va suvni minimal talab qiluvchi mahalliy butalar, Samarqandning Urgut tumanida esa «Omonqo‘ton» milliy bog‘i tabiiy urug‘ zaxirasidan foydalanish ko‘chatlarning qurib ketish xavfini 80 foizga kamaytiradi;

• Mahalliy rag‘bat kuchi: Mahalla raislari va faollariga to‘g‘ridan to‘g‘ri mikrograntlarning berilishi va ko‘cha kesimidagi ochiq reyting aholini o‘z uyi oldini ko‘kalamzorlashtirishga faol jalb etadigan kuchli ijtimoiy mexanizm hisoblanadi.

Prezident tomonidan tasdiqlangan ushbu ilmiy va tizimli yondashuv ko‘chat ekishni mavsumiy kampaniyadan doimiy ekologik madaniyatga aylantirishda muhim burilish yasaydi.

Sizningcha, mahallangizda «3-30-300» tamoyilini amalga oshirish uchun daraxtlar va yashil bog‘lar yetarlimi? Ko‘chatlar qurib qolmasligi uchun mahallangizda sug‘orish masalasini qay tarzda yaxshilash mumkin deb hisoblaysiz? Shaxsiy taklif va mulohazalaringizni izohlarda qoldiring hamda yurtimiz ekologik kelajagiga bag‘ishlangan ushbu muhim tahliliy maqolani barcha hamshaharlaringiz va tabiat ixlosmandlariga ulashing!