Yer Quyoshdan maksimal masofaga uzoqlashadi: Afeliy hodisasi haqida tafsilotlar

2026-yilning 6-iyul kuni Yer sayyorasi oʻz orbitasining Quyoshdan eng uzoqlashgan nuqtasi — afeliy nuqtasidan oʻtadi. Ushbu astronomik hodisa natijasida sayyoramiz va markaziy yulduz oʻrtasidagi masofa 152 million kilometrdan oshadi. Bu haqda Moskva planetariysi maʼlumotlariga tayanib TASS xabar bermoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Maʼlumot uchun, Yer har yili yanvar oyining boshida Quyoshga eng yaqin nuqta — perigeliyda boʻladi. Oʻsha paytda masofa taxminan 147 million kilometrni tashkil etadi. Iyul oyidagi koʻrsatkich esa yanvar oyidagiga qaraganda qariyb 5 million kilometrga koʻproqdir. Masofaning bunday oʻzgarishi koinotdagi elliptik orbita harakati bilan bogʻliq tabiiy jarayondir.

Quyosh diskining koʻrinishi va oʻlchamlari

Masofaning ortishi sababli osmon gumbazida Quyoshning koʻrinadigan hajmi yil davomidagi eng minimal darajaga tushadi. Astronomlarning hisob-kitoblariga koʻra, iyul oyida Quyosh diski yanvar oyidagiga nisbatan diametr boʻyicha taxminan 3 foizga kichikroq koʻrinadi. Biroq, bu farqni oddiy koʻz bilan ilgʻash deyarli imkonsiz.

Ushbu farqni faqat professional teleskoplar va maxsus uskunalar yordamida olingan fotosuratlarni solishtirish orqali koʻrish mumkin. Yanvar va iyul oylarida bir xil sharoitda olingan kadrlar Quyoshning vizual oʻlchami oʻzgarganini tasdiqlaydi. Oʻzbekistonlik havaskor astronomlar ham ushbu hodisani kuzatishlari mumkin, biroq xavfsizlik choralarini unutmaslik lozim.

Mutaxassislar Quyoshni kuzatishda yoki suratga olishda albatta maxsus himoya filtrlaridan foydalanish zarurligini eslatib oʻtadilar. Quyoshga himoyalanmagan koʻz yoki oddiy durbin bilan qarash koʻz toʻr pardasining ogʻir kuyishiga va koʻrish qobiliyatining butunlay yoʻqolishiga olib kelishi mumkin.

Masofa va havo harorati oʻrtasidagi bogʻliqlik

Koʻpchilikda Yer Quyoshdan uzoqlashsa, nega shimoliy yarim sharda, jumladan Oʻzbekistonda ham havo harorati pasaymaydi, degan savol tugʻilishi tabiiy. Aslida, sayyoramizdagi fasllar almashinuvi Quyoshgacha boʻlgan masofaga emas, balki Yer oʻqining orbita tekisligiga nisbatan ogʻish burchagiga bogʻliqdir.

Aynan iyul oyida Yerning shimoliy qutbi Quyosh tomonga moyil boʻladi, bu esa quyosh nurlarining tikroq tushishini va kunlarning uzunroq boʻlishini taʼminlaydi. Shuning uchun ham, masofa maksimal darajada boʻlishiga qaramay, bizda yoz fasli hukm suradi. Janubiy yarim sharda esa aksincha, bu vaqtda qish fasli kuzatiladi.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, afeliy hodisasi Yerning koinotdagi murakkab va aniq oʻlchangan harakatining isbotidir. Bu hodisa iqlimga sezilarli taʼsir koʻrsatmasa-da, fundamental fan va fazoviy navigatsiya uchun muhim ahamiyatga ega.